Çalışma hayatında en sık karşılaşılan sorunlardan biri, çalışanların sigortasız olarak çalıştırılmasıdır. Birçok işçi, işvereni tarafından sigorta primlerinin yatırılmadığını ya da hiç sigortalı yapılmadığını sonradan fark edebilmektedir. Sigortasız çalıştırılmak, hem işçinin gelecekteki sosyal güvence haklarını kaybetmesine neden olabilir hem de iş kazaları, sağlık hizmetlerinden yararlanma ve emeklilik gibi haklarını olumsuz etkileyebilir. Peki, bir işçi sigortasız çalıştırıldığını sonradan fark ederse ne yapmalıdır?
1. Sigorta Kaydınızı Kontrol Edin
Sigortasız çalıştırıldığınızı anlamanın en kolay yolu, e-Devlet sistemi üzerinden SGK hizmet dökümünüzü kontrol etmektir. e-Devlet’e giriş yaparak şu adımları takip edebilirsiniz:
-
SGK Tescil ve Hizmet Dökümü bölümüne girin.
-
Çalıştığınız tarihleri kontrol edin.
-
Eğer hizmet dökümünde adınıza prim ödenmemişse veya eksik yatırılmışsa sigortasız çalıştırılmış olabilirsiniz.
2. İşvereninizle Görüşün
Sigorta primlerinizin yatırılmadığını fark ettiğinizde öncelikle işvereninizle iletişime geçerek durumu açıklığa kavuşturabilirsiniz. Bazen işverenler kasıtlı olarak sigorta yapmamış olabileceği gibi bazen de bir hata sonucu sigorta primleriniz eksik yatırılmış olabilir.
Ancak, işvereniniz sigortanızı bilerek yatırmıyorsa ve sigortalı çalıştırılmak istemiyorsanız bu durumda hukuki yollara başvurmanız gerekebilir.
3. Çalıştığınız Günlerin Sigortaya Bildirilmesini Talep Edin
Eğer işvereniniz sigortasız çalıştırıldığınızı kabul ederse ve durumu düzeltmek isterse, geriye dönük sigorta bildiriminde bulunması mümkündür. Ancak bu, işverenin inisiyatifine bağlıdır. Eğer işveren bunu yapmak istemiyorsa yasal haklarınızı kullanarak sigorta hakkınızı talep edebilirsiniz.
4. SGK’ya Şikayette Bulunun
Sigortasız çalıştırıldığınızı fark ettiğinizde, Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) şikayette bulunabilirsiniz. Bunun için:
-
İkamet ettiğiniz yerdeki SGK il veya ilçe müdürlüklerine bizzat başvurabilirsiniz.
-
Alo 170 Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi’ni arayarak ihbarda bulunabilirsiniz.
-
SGK’nın internet sitesi üzerinden şikayet formu doldurabilirsiniz.
Şikayetiniz sonrası SGK müfettişleri iş yerinizde denetim yaparak sigortasız çalıştırıldığınızı tespit ederse, işvereniniz cezai yaptırımla karşı karşıya kalabilir. Ayrıca, geçmişe dönük sigorta primlerinizin yatırılması sağlanabilir.
5. İş Mahkemesinde Dava Açabilirsiniz
Eğer SGK’ya yaptığınız şikayetten sonuç alamazsanız veya işveren sigortanızı yatırmamakta ısrar ederse, iş mahkemesine başvurarak haklarınızı arayabilirsiniz.
-
Çalıştığınızı kanıtlayan belgeler sunmanız gerekecektir.
-
Maaş bordroları, iş yerinde çalıştığınıza dair tanık beyanları, yazışmalar, iş yeri giriş-çıkış kayıtları gibi deliller mahkemeye sunulabilir.
-
Mahkeme, çalıştığınız süre boyunca sigortasız çalıştırıldığınızı tespit ederse, işvereniniz geçmişe dönük sigorta primlerinizi yatırmak zorunda kalabilir.
6. İşverene İdari Para Cezası Uygulanır
SGK tarafından yapılan incelemeler sonucunda sigortasız işçi çalıştırdığı tespit edilen işverene yüksek miktarda idari para cezası uygulanır.
-
Her bir sigortasız işçi için aylık brüt asgari ücretin 2 katı tutarında idari para cezası kesilir.
-
Eksik yatırılan primlerin tamamlanması istenir.
-
İşveren, geriye dönük primleri gecikme faizi ile ödemek zorunda kalır.
Bu cezalar nedeniyle işverenler genellikle mahkemeye gitmeden sigortasız işçilerin primlerini ödemeyi kabul etmektedir.
7. Sigortasız Çalıştırılmanın Sonuçları
Sigortasız çalıştırılmak, hem işçi hem de işveren için ciddi sonuçlar doğurur:
İşçi Açısından:
-
Sağlık hizmetlerinden yararlanamaz.
-
Emeklilik primleri eksik kalır.
-
İş kazası veya meslek hastalığı durumunda mağdur olabilir.
-
Kıdem ve ihbar tazminatı gibi haklarını kaybedebilir.
İşveren Açısından:
-
Yüksek miktarda idari para cezasına çarptırılabilir.
-
Geriye dönük sigorta primlerini faiziyle birlikte ödemek zorunda kalabilir.
-
Mahkemede işçinin lehine karar çıkması durumunda hukuki sorumluluk altına girer.
Sonuç
Sigortasız çalıştırıldığınızı fark ettiğinizde öncelikle SGK kayıtlarınızı kontrol etmeli, işvereninizle görüşmeli ve gerekirse hukuki yollara başvurmalısınız. SGK’ya şikayette bulunarak veya iş mahkemesine başvurarak geçmişe dönük sigorta primlerinizin ödenmesini sağlayabilirsiniz. İşverenlerin sigortasız işçi çalıştırmasının ağır yaptırımları olduğunu unutmayın ve haklarınızı aramaktan çekinmeyin.
