Vergi Hukukunun Kaynakları
- 1. YASAMA : Anayasa, Kanun, UA Antlaşmalar
- 2. YÜRÜTME: KHK, BKK, Tüzük, Yönetmelik, Genel Tebliğ, Muhteza(Özelge)
- 3. YARGI: Anayasa Mahkemesi Kararları, İçtihadı Birleştirme Kararı, Diğer Yargı Kararları
- 4. ÖRF ADET
- 5. BİLİMSEL ÖĞRETİ
Bu şema, kaynakları hiyerarşik sırada düzenlenmiştir, yani sonra gelen kaynak kendinden önceki kaynağa aykırı hüküm içeremez. Bu tablo, kaynakları yaratan organlara göre de şematize edilmiştir.
1.YASAMA
Anayasa
Anayasa, kuralları uyulması zorunlu belgedir, asli bir kaynaktır ve herkesi bağlar. Vergi Hukukunun temel prensiplerini içerir. Anayasanın 73. maddesi temel prensipleri barındırır:
73/1: Herkes kamu giderlerini karşılamak üzere mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür. Bu fıkrada genellik ilkesi, adalet/ölçülülük ilkesi, vergi zor alımdır.
73/2: Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı maliye politikasının sosyal amacıdır. (Devletin vergi hususundaki adil ve dengeli dağıtımı ödevi )
73/3: Kanunilik ilkesi hükmüdür. Vergi kanunla yapılır, kanunla değiştirilir, kanunla kaldırılır. En önemli ilkedir.
73/Son: Kanunilik ilkesinin yumuşatılmasını içerir. Yürütme organına kanunda gösterilen sınırlar içerisinde değişiklik yapabilme yetkisi imkanı verilmiştir.
Kanun
Asli kaynaktır, bağlayıcıdır. Bunun dışında Anayasa Mahkemesi Kararı diyor ki: kanunda,verginin temel unsurları belirtilmemişse o kanun uygulanamaz. Konu başlıkları itibariyle temel prensipler, vergiye hükmeden kanun maddesi içerisinde belirtilmelidir. Kanunilik prensibinin bir yansıması ise özel sözleşmeler vergiye kaynak oluşturmazlar. Diğer bir deyişle, vergiye yönelik özel sözleşmeler vergi idaresini bağlamaz. Kıyas yapılamaz.
UA Antlaşmalar
Bağlayıcılık açısından 3 tür uluslararası antlaşma vardır. Vergi konusundaki UA
ANDLAŞMALARIN YÜRÜRLÜĞE GİRMESİ
2.YÜRÜTME
KHK
Yasama organı, KHK çıkarabilmesi için Bakanlar Kuruluna sınırlarını belirlediği yetki vermesi gerekmektedir. Olağan dönemlerde KHKlarla vergi konusunda düzenleme yapılamaz. OHAL dönemlerinde çıkarılan KHKlar ile vergi konusunda düzenleme yapılabilir. Çıkarılan KHK, Resmi Gazete yayınladığı gün meclise sunulması gerekmektedir, aksi taktirde hukuk dünyasına ölü doğar.
OHAL dönemlerinde çıkarılan KHK’lar yargısal denetimine tabii değildir.
CUMHURBAŞKANI KARARNAMESİ
Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılır. Bu kararnameler ile verginin temel unsurlarına yönelik değişiklik yapılamaz ancak değişiklik yapılacak ilgili vergi kanununda belirtilen aşağı ve yukarı sınırlar içerisinde değişiklik yapılması mümkündür. Resmi Gazetede yayınlandıktan sonra TBMM’ye sunulmasına gerek yoktur. Yargısal Denetim yetkisi DANIŞTAY’dır.
YÖNETMELİK
Çıkaran kurum kendi görev alanıyla ilgili yönetmelik çıkarabilir. Yönetmelik ile vergi hakkında yeni kural getirilemez. Yargısal Denetimi Danıştay tarafından yapılır.
GENEL TEBLİĞ
Kaynak değeri(bağlayıcılık) itibariyle 2 gruba ayrılır. 1.Grup Genel Tebliğler, kanunun maliye bakanlığına verdiği yetkiye dayanarak çıkarılan/gönderilen genel tebliğlerdir ve bu grup tebliğlerle kanunun verdiği yetki sınırı içerisinde yeni kural getirilebilir. 2.grup Genel Tebliğler ise, Maliye Bakanlığının kendi kurumlarına yönelik gönderdiği genel tebliğdir, yeni kural getirilemez.
ÖZELGE
Özelge, mükellefler tarafından “kanunun, yönetmeliği, tüzüğün vb.” düzenlemelerin nasıl uygulanacağına yönelik maliye bakanlığına sorulan soruya verilen cevaplardır. Özelge’ye uyulması sonucu doğacak zararlardan cezai sorumluluk yoktur. Aynı konuda bir çok benzer soru varsa, maliye bakanlığı o konuda sirküler yayınlar. Bağlayıcı değildir. İç yönetsel emir niteliği taşır. Örgüt içi bağlayıcılığı vardır ancak mükellefler açısından bağlayıcılığı yoktur.
3. YARGI
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI
Bağlayıcı ve asli kaynaktır. Anayasa Mahkemesi Kararları geriye yürümez ve kesindirler. Anayasa değişikliklerini esastan değil şekilden incelerler.
İçtihadı Birleştirme Kararları
Yüksek mahkeme daireleri arasında aynı konu hakkında verilen kararların farklı olması durumunda İçtihatı Birleştirme Kararları ile hukukta yeksanlık sağlanır. Vergi Hukuku alanında Yüksek Mahkeme Danıştaydır. İçtihadın birleştirilmesini hukuki menfaati olan kişiler ister.
Diğer Yargı Kararları
Bağlayıcılık düzeyleri dava ile ilgili taraflara kadardır.
4. DOKTRİN
Bağlayıcılığı yoktur, açıklayıcı nitelikte olabilirler.
5. ÖRF VE ADET
Kaynak değerine haiz olabilmesi için devlet gücü olmalı. Yani, vergi konusundaki örf ve adetin devlet tarafından uygulamada tanınması gerekir. Örneğin: Çeyizden vergi alınmaması.
