İDARİ YARGILAMA HUKUKUNUN KAYNAKLARI

A. Anayasa

İdari yargılama hukukunun en temel kaynağı Anayasa’dır. Anayasa’ya göre, Türkiye Cumhuriyeti, bir hukuk devletidir (AY m. 2). Bunun bir gereği olarak, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır (AY m. 125). Anayasa’da, idari yargılama hukukuna ilişkin pekçok hüküm bulunmaktadır. Örneğin, Danıştay (m. 158), Sayıştay (m. 160), yargı yetkisi (m. 9), hak arama hürriyeti (m. 36), mahkemelerin bağımsızlığı (m. 138), hakimlik ve savcılık teminatı (m. 139), hakimlik ve savcılık mesleği (m. 140) ve mahkemelerin kuruluşu (m. 142) gibi hükümler idari yargılama hukukunu doğrudan ilgilendirmektedir.

B. Kanunlar

Kanunlar da idari yargılama hukukunun önemli kaynaklarındandır. İdari yargılama hukukuna ilişkin en temel kanuni düzenlemeler 2575 sayılı “Danıştay Kanunu”, 2576 sayılı “Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun”, 2577 sayılı “İdari Yargılama Usulü Kanunu” ve 2247 sayılı “Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun” ile yapılmıştır. 213 sayılı “Vergi Usul Kanunu” da vergi uyuşmazlıkları yönünden idari yargılama hukukunun temel kaynaklarından biridir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu da idari yargılama hukukunun kaynaklarından biridir. Zira, İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda, birçok husus bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanunu’nun ilgili hükümlerine atıf yapılmıştır (İYUK m. 31).
7201 sayılı Tebligat Kanunu ile 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu da idari yargılama hukukunda uygulama alanı bulmaktadır. Ayrıca, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu da idari yargılama hu-kukuna ilişkin birtakım düzenlemeler içermektedir.

C. Uluslararası Andlaşmalar

Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Hatta, usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır (AY m. 90/5). Bu kapsamda, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve özellikle bu sözleşmenin “adil yargılanma hakkı” başlıklı 6. maddesi, idari yargılama hukukunun temel kaynaklarından biridir.

D. Yönetmelikler

Yönetmelikler de idari yargılama hukukunun kaynakları arasında yer alır. Bunlara, “Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin İdari İşler ile Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmelik”, “Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yönetmeliği”, “Tebligat Kanunu Uygulama Yönetmeliği”, “Elektronik Tebligat Yönetmeliği” ve “Bilirkişilik Yönetmeliği” örnek verilebilir.

E. Yargı Kararları ve Öğreti

Yargı kararları ve bilimsel görüşler de idari yargılama hukukunun kaynakları arasında yer alır. Fakat bunlar kural olarak bağlayıcı değildir. Örneğin, idare mahkemesi hakimi, benzer bir konuda daha önce Danıştay tarafından verilen kararlara uymak zorunda değildir. Fakat istisna olarak; Danıştayın içtihadı birleştirme kararları (DK m. 40/4), Anayasa Mahkemesi kararları (AY m. 153/6) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları (AİHS m. 46) bağlayıcıdır.

Ragıp Karakuş, “İdari Yargılama Hukuku Ders Notu”, s. 6-7, www.ragipkarakus.com