İDARİ YARGIDA GÖREV VE YETKİ

I. GÖREV

Görev, uyuşmazlığın konu itibariyle hangi mahkemede görüleceğini ifade eden kuraldır. İdari yargılama hukukunda genel görevli mahkeme, idare mahkemeleridir. Bir idari davanın vergi mahkemelerinde veya Danıştayda açılabilmesi için açık bir yasal düzenlemeye ihtiyaç vardır.

Mahkemenin görevsizliği iki durumda gerçekleşir:

▶ Adli yargıda açılması gereken davanın idari yargıda açılması (örneğin sulh ceza hakimli-ğinin görev alanına giren bir davanın idare mahkemesinde açılması),
▶ İdari yargıdaki mahkemelerden birinde açılması gereken davanın diğerinde açılması (ör-neğin vergi mahkemesinde açılması gereken davanın idare mahkemesinde açılması).

II. YETKİ

A. Genel Olarak

Yetki, uyuşmazlığın coğrafi sınır itibariyle hangi mahkemede görüleceğini ifade eden kuraldır. Göreve ilişkin hükümler saklı kalmak şartıyla, kanunlarda yetkili idare mahkemesinin gösterilmemiş olması halinde, yetkili idare mahkemesi, dava konusu olan idari işlemi veya idari sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (m. 32/1).

B. Özel Yetki Kuralları

Özel yetki, kanunda bazı uyuşmazlıkların görüleceği yetkili mahkemenin, genel yetkili mahkemeden farklı bir yer mahkemesinin özel olarak belirtilmesidir. Özel yetki kuralının öngörüldüğü uyuşmazlıklarda, genel yetkili mahkeme yetkili değildir. Başka bir ifadeyle, kanunda özel yetkili mahkemelerde açılacağı belirtilen davalar, genel yetkili mahkemede açılamaz.
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda düzenlenen özel yetki kuralları şunlardır:

Kamu Görevlileri İle İlgili Davalarda Yetki: Kamu görevlilerinin atanması ve nakilleri ile ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlilerinin yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir (m. 33/1). Örneğin, Kayseri’de görev yapan bir öğretmenin, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Sivas’a tayin edilmesi durumunda bu işleme karşı açılacak iptal davası, Kayseri’deki idare mahkemesinde veya Sivas’taki idare mahkemesinde açılır. Özel yetki kuralı bulunan yerde genel yetki kuralı geçerliliğini kaybedeceği için, bu öğretmenin, işlemi yapan idarenin bulunduğu yer olan Ankara’daki idare mahkeme-sinde dava açma hakkı yoktur.

Kamu görevlilerinin görevlerine son verilmesi, emekli edilmeleri veya görevden uzaklaştırılmaları ile ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlisinin son görev yaptığı yer idare mahkemesidir (m. 33/2). Örneğin, Bursa’da görev yaptığı sırada Bakanlık tarafından meslekten ihraç edilen öğretmen, bu işleme karşı sadece Bursa’daki idare mahkemesinde dava açabilir.

Kamu görevlilerinin görevle ilişkisinin kesilmesi sonucunu doğurmayan disiplin cezaları ile ilerleme, yükselme, sicil, intibak ve diğer özlük ve parasal hakları ilgili davalarda yetkili mahkeme ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesidir (m. 33/2). Örneğin, Konya’da görevli bir öğretmene verilen kınama cezasına karşı sadece Konya’daki idare mahkemesinde dava açabilir. Keza, bu öğretmenin maaşından kesinti yapılması durumunda da dava Konya’da açılır.

Mahalli İdarelerin Organları ve Üyeleri ile İlgili Davalar: Mahalli idarelerin organları ile bu organların üyelerinin geçici bir tedbir olarak görevden uzaklaştırılmalarıyla ilgili davalarda yetkili mahkeme de ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesidir (m. 33/2). Örneğin, Trabzon’daki bir belediye başkanının İçişleri Bakanlığı tarafından geçici olarak görevden uzaklaştırılması kararına karşı sadece Trabzon’daki idare mahkemelerinde dava açılabilir.

Hakim ve Savcılarla İlgili Davalarda Yetki: Özel kanunlardaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, hâkim ve savcıların mali ve sosyal haklarına ve sicillerine ilişkin konularla, müfettiş hal kâğıtlarına karşı açacakları ve idare mahkemelerinin görevine giren davalarda yetkili mahkeme, hâkim veya savcının görev yaptığı yerin idari yargı yetkisi yönünden bağlı olduğu bölge idare mahkemesine en yakın bölge idare mahkemesinin bulunduğu yer idare mahkemesidir (m. 33/4). Örneğin, Edirne’de görev yapan bir savcının müfettiş hal kağıtlarına karşı açacağı davayı Bursa’daki idare mahkemesinde açmalıdır. Çünkü, Edirne, yargı yetkisi yönünden İstanbul Bölge İdare Mahkemesine bağlıdır; İstanbul Bölge İdare Mahkemesine en yakın bölge idare mahkemesi Bursa Bölge İdare Mahkemesidir. O halde, bu dava, Bursa’daki idare mahkemesinde açılmalıdır.

Taşınmaz Mallara İlişkin Davalarda Yetki: İmar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskan gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasında veya bunlara bağlı her türlü haklara veya kamu mallarına ilişkin idari davalarda yetkili mahkeme taşınmaz malların bulunduğu yer idare mahkemesidir (m. 34/1).
Köy, belediye ve özel idareleri ilgilendiren mevzuatın uygulanmasına ilişkin davalarla sınır uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme, mülki idari birimin, köy, belediye veya mahallenin bulunduğu yahut yeni bağlandığı yer idare mahkemesidir (m. 34/2).

Taşınır Mallara İlişkin Davalarda Yetki: Taşınır mallara ilişkin davalarda yetkili mahkeme, taşınır malın bulunduğu yer idare mahkemesidir (m. 35).

Tam Yargı Davalarında Yetki: İdari sözleşmelerden doğanlar dışında kalan tam yargı davalarında yetkili mahkeme, sırasıyla aşağıdaki idare mahkemeleridir (m. 36):

• Zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili idare mahkemesi,
• Zarar, bayındırlık ve ulaştırma* gibi bir hizmetten veya idarenin herhangi bir eyleminden doğmuş ise, hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer idare mahkemesi,
• Diğer hallerde davacının ikametgahının bulunduğu yer idari mahkemesi.

Vergi Uyuşmazlıklarında Yetki: İdari Yargılama Usulü Kanunu’na göre vergi uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme şunlardır (m. 37):

• Uyuşmazlık konusu vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümleri tarh ve tahakkuk ettiren, zam ve cezaları kesen dairenin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesi,
• Gümrük Kanunu’na göre alınması gereken vergilerle Vergi Usul Kanunu gereğince şikayet yoluyla vergi düzeltme taleplerinin reddine ilişkin işlemlerde; vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümleri tarh ve tahakkuk ettiren dairenin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesi,
• Amme Alacaklarının Tahsil Usulu Kanunun uygulanmasında, ödeme emrini düzenleyen dairenin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesi,
• Diğer uyuşmazlıklarda dava konusu işlemi yapan dairenin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesi.