Sözleşmede Değişiklik Yapılması

Borcun ifasında sözleşmenin yapıldığı sıradaki şartların sonradan meydana gelen değişikliklerin akdi ilişkiye etki yapıp yapmayacağı taraflarca veya kanunda öngörülmüşse bu hususta tarafların anlaşmasına veya kanundaki esaslara uyulur.

Sözleşmede tarafların değişiklik yapabilmesi için bir de o konuda kanunda özel hüküm bulunmamalıdır. Özel kanun hükmüne en güzel örnek TBK m.480/2’dir. Bu maddeye göre, “Ancak, başlangıçta öngörülemeyen veya öngörülebilip de taraflarca göz önünde tutulmayan durumlar, taraflarca belirlenen götürü bedel ile eserin yapılmasına engel olur veya son derece güçleştirirse   yüklenici,   hâkimden   sözleşmenin   yeni   koşullara   uyarlanmasını   isteme,   bu mümkün olmadığı veya karşı taraftan beklenemediği takdirde sözleşmeden dönme hakkına sahiptir. Dürüstlük kurallarının gerektirdiği durumlarda yüklenici, ancak fesih hakkını kullanabilir”.

TBK  m.480/2  hükmüne  ilaveten  Yeni  Borçlar  Kanunu  m.  138  hükmü  ile  genel hükümlerde  de  aşırı  ifa  güçlüğü  halinde  sözleşmeden  dönme  ve  tek  yanlı  olarak  değişiklik yapma haklarını tanımıştır. Bu hükme göre, “Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen    ve    öngörülmesi    de    beklenmeyen    olağanüstü    bir  durum,    borçludan kaynaklanmayan  bir  sebeple  ortaya  çıkar  ve  sözleşmenin yapıldığı sırada  mevcut  olguları, kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirir  ve borçlu da borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın  aşırı  ölçüde  güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olursa borçlu, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme, bu mümkün olmadığı takdirde sözleşmeden dönme hakkına sahiptir. Sürekli  edimli  sözleşmelerde  borçlu, kural olarak  dönme  hakkının  yerine  fesih  hakkını kullanır”.Bu hükmün uygulanması için aşağıdaki şartların gerçekleşmiş olması gereklidir.

• Sözleşmede değişikliğe hâkimin karar verebilmesi için, zaman içinde devam eden akdi ilişkide tarafların edimleri arasındaki denge, borçludan sonuçları yüklenmesi beklenemeyecek kadar  büyük  ölçüde  bozulmuş  olmalı  (  buna  işlem  temelinin  çökmeside denir.)
• Bu değişiklik  sözleşme  yapılırken  öngörülemeyen  olağanüstü  sebeplerden  ileri gelmeli ve edimlerin ifasının henüz tamamlanmaması gerekir.
• Aşırı ifa güçlüğüne borçlu sebep olmuş olmamalıdır.
• Borçlu ifası  aşırı  güçleşmiş  edimi  ifa  etmemiş  olmalı  ya  da  haklarını  saklı tutarak ifa etmiş olmalıdır.

Hakim,  zarara  giren  lehine  fakat  karşı  tarafı   çok  zor  durumda  bırakmayan  bir değişiklik yapmaya çalışır. Bu mümkün olmazsa ancak sözleşmeden dönülebilir.