Hukuk fakültesine başlayan öğrencilerin kısa sürede fark ettiği şeylerden biri, hukuk eğitiminin önemli ölçüde kanun metinleriyle iç içe olduğudur. Ders kitaplarında anlatılan konuların yanında Türk Medeni Kanunu, Türk Borçlar Kanunu, Türk Ceza Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve daha birçok mevzuat metni öğrencinin günlük çalışma hayatının bir parçası haline gelir. Bu durum özellikle birinci sınıfta öğrencinin aklına şu soruyu getirir: “Bütün kanun maddelerini ezberlemek zorunda mıyım?” Aslında başarılı bir hukuk öğrencisi olmak, yüzlerce hatta binlerce kanun maddesini kelimesi kelimesine ezberlemek anlamına gelmez. Hukuk eğitiminin asıl amacı, bir hukuki problemin hangi mevzuatla ilgili olduğunu tespit edebilmek, ilgili hükmü bulabilmek, hükmü anlayabilmek ve somut olaya doğru şekilde uygulayabilmektir.
Hukuk Öğrencisi Kanun Maddelerini Ezberlemeli mi?
Hukukta ezber tamamen gereksiz değildir. Bazı temel kavramların, önemli hükümlerin ve özellikle derslerde sürekli karşınıza çıkan düzenlemelerin zaman içerisinde zihninizde yer etmesi büyük avantaj sağlar. Ancak kanun maddelerini baştan sona ezberlemeye çalışmak çoğu öğrenci için hem verimsiz hem de sürdürülebilir olmayan bir çalışma yöntemidir. Çünkü hukukçu açısından önemli olan yalnızca “madde ne diyor?” sorusunun cevabı değildir. Aynı zamanda “Bu madde ne zaman uygulanır?”, “Hangi şartları vardır?”, “Hangi hukuki sonucu doğurur?” ve “Somut olayda uygulanabilir mi?” sorularının da cevaplanması gerekir.
Örneğin bir hukuk öğrencisinin belirli bir maddeyi kelimesi kelimesine ezberlemesi elbette faydalıdır. Fakat sınavda karşısına çıkan olayda o hükmün uygulanması gerektiğini fark edemiyorsa ezberlenen bilginin pratik değeri azalır. Buna karşılık kanunun sistematiğini bilen, ilgili hükmü hızlıca bulabilen ve bulduğu hükmü yorumlayabilen bir öğrenci, meslek hayatında çok daha güçlü bir konuma sahip olur.
Hukuk Öğrencisi Kanun Okumaya Ne Zaman Başlamalı?
Mümkün olduğunca erken. Hatta hukuk fakültesine başlayan öğrencinin ilk sınıftan itibaren kanun okumayı alışkanlık haline getirmesi oldukça faydalıdır. Çünkü hukuk derslerinde anlatılan teorik bilgilerin mevzuattaki karşılığını görmek, öğrencinin hukuk sistemini daha iyi anlamasını sağlar.
Ders kitabında örneğin bir hukuki kurum anlatıldığında yalnızca kitabı okumak yerine ilgili kanun maddesini açıp inceleyebilirsiniz. Maddenin başlığına, düzenlemenin kapsamına, kullanılan kavramlara ve varsa madde gerekçesine bakabilirsiniz. Böylece kitapta anlatılan teorik bilgi ile kanun hükmü arasında bağlantı kurmaya başlarsınız.
Bu alışkanlık ilerleyen yıllarda size önemli bir avantaj sağlar. Çünkü hukuk fakültesinin son sınıfına geldiğinizde mevzuat okumak sizin için ayrı bir çalışma faaliyeti olmaktan çıkar ve doğal bir hukuk çalışma yöntemine dönüşür.
Kanun Kitabı Baştan Sona Nasıl Okunur?
Kanun kitabını roman gibi baştan sona okumak çoğu zaman verimli değildir. Hukuk öğrencisinin kanunu okurken belirli bir amacı olmalıdır. Örneğin Medeni Hukuk dersinde kişilik hakkı konusunda çalışıyorsanız, bütün Türk Medeni Kanunu’nu okumak yerine öncelikle ilgili bölümleri incelemek daha mantıklıdır.
Kanun okurken öncelikle hangi konunun düzenlendiğini, ardından hükmün hangi şartları öngördüğünü ve son olarak bu şartların gerçekleşmesi halinde hangi hukuki sonucun ortaya çıktığını anlamaya çalışın. Bir süre sonra kanun maddelerinin birbirleriyle bağlantısını görmeye başladığınızda hukuk çalışmanız çok daha kolay hale gelecektir.
Kanun Maddesini Okurken Altını Çizmek Faydalı mı?
Evet, ancak bütün kanunun altını çizmek faydalı değildir. Hukuk öğrencilerinin sık yaptığı hatalardan biri, önemli gördüğü her cümlenin altını çizerek birkaç hafta sonra kitabın neredeyse tamamını işaretli hale getirmesidir. Bu durumda altı çizili bölümler gerçekten önemli noktaları ayırt etmenize yardımcı olmaz.
Bunun yerine özellikle şartları, istisnaları, süreleri, yetki kurallarını ve hukuki sonucu değiştiren ifadeleri işaretlemek daha faydalıdır. Örneğin bir maddede “ancak”, “aksi kararlaştırılmadıkça”, “en geç”, “zorunludur”, “hakkında uygulanmaz” gibi ifadeler bulunuyorsa bunlar hükmün anlamını doğrudan etkileyebileceği için özellikle dikkat edilmelidir.
Kanun Maddesinin Numarasını Ezberlemek Gerekir mi?
Kanun maddelerinin numarasını bilmek hukuk öğrencisi açısından avantajdır ancak her madde numarasını ezberlemek zorunda değilsiniz. Özellikle temel ve çok sık kullanılan hükümlerin madde numaralarının zaman içerisinde zihninizde yer etmesi zaten doğal olarak gerçekleşecektir.
Meslek hayatında önemli olan çoğu zaman “Bu hüküm 6098 sayılı Kanun’un şu maddesiydi.” demekten ziyade, “Bu konuda hangi kanuna ve hangi hükme bakmam gerektiğini biliyorum.” diyebilmektir. Çünkü hukukçu, gerektiğinde mevzuata başvurarak ilgili hükmün güncel metnine ulaşabilir.
Bu nedenle öğrencilik döneminde kendinizi yüzlerce madde numarasını ezberlemek zorunda hissetmeyin. Bunun yerine kanunların sistematiğini öğrenmeye çalışın.
Hukuk Öğrencisi Mevzuatı Nasıl Araştırmalı?
Bir hukuki sorunla karşılaştığınızda ilk yapmanız gerekenlerden biri, konunun hangi hukuk alanına ait olduğunu belirlemektir. Daha sonra ilgili kanunu tespit edip konuyu düzenleyen hükümleri araştırabilirsiniz.
Örneğin bir sözleşmeden kaynaklanan uyuşmazlıkla karşılaştığınızda Borçlar Hukuku kapsamında hangi hükümlerin uygulanabileceğini araştırmanız gerekir. Bir dava sürecindeki usuli meseleyle karşılaştığınızda Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na bakmanız gerekebilir. Bir suçun unsurları tartışılıyorsa Türk Ceza Kanunu’ndaki ilgili hükümler incelenmelidir.
Bu nedenle hukuk öğrencisinin geliştirmesi gereken önemli becerilerden biri doğru mevzuatı bulabilme becerisidir.
Kanun Maddesini Okumak ile Anlamak Aynı Şey Değildir
Bir maddeyi birkaç kez okuduğunuz halde anlamakta zorlanabilirsiniz. Bu durum özellikle hukuk fakültesinin ilk yıllarında oldukça normaldir. Çünkü kanun metinleri günlük konuşma dilinden farklı bir terminoloji kullanır ve bazı hükümler başka maddelerle birlikte değerlendirilmelidir.
Bir hükmü anlamadığınızda önce ilgili maddenin hemen öncesine ve sonrasına bakın. Daha sonra ders kitabından aynı konuyu inceleyin. Gerekirse öğretim üyesinin ders notlarına veya güvenilir akademik kaynaklara başvurun. Konuyla ilgili yüksek mahkeme kararlarını incelemek de hükmün uygulamadaki anlamını kavramanıza yardımcı olabilir.
Böylece kanun → doktrin → içtihat → somut olay bağlantısını kurmaya başlarsınız.
Hukuk Öğrencisinin Asıl Ezberlemesi Gereken Şey Nedir?
Aslında hukuk öğrencisinin ezberlemesi gereken en önemli şey kanun maddelerinin tamamı değil, hukuki sistematiğin kendisidir. Bir kurumun şartlarını, unsurlarını, sonuçlarını ve istisnalarını biliyorsanız ilgili kanun hükmünü bulmanız çok daha kolay olacaktır.
Örneğin bir hukuki kurumun hangi şartlarda uygulanacağını öğrendiğinizde, sınavda karşınıza çıkan olayda bu şartların gerçekleşip gerçekleşmediğini kontrol edebilirsiniz. Bu da sizi kuru ezberden çıkarıp hukuki analiz yapmaya götürür.
İyi bir hukuk öğrencisi zaman içerisinde “Bu maddeyi ezberledim.” demekten ziyade “Bu olayda hangi hükmün uygulanacağını biliyorum.” noktasına ulaşmalıdır.
Sınavdan Önce Kanun Nasıl Tekrar Edilmeli?
Sınavdan hemen önce bütün kanunu yeniden okumaya çalışmak yerine daha önce üzerinde durduğunuz önemli hükümleri tekrar etmek daha verimli olabilir. Özellikle ders sırasında hocanın vurguladığı maddeler, pratik olaylarda kullanılan hükümler ve daha önce sınavlarda sorulan düzenlemeler üzerinde durabilirsiniz.
Bir kanun maddesini tekrar ederken yalnızca metni okumak yerine kendinize küçük sorular sorun: “Bu hükmün şartları neler?”, “Bu şartlardan biri gerçekleşmezse ne olur?”, “İstisnası var mı?”, “Somut bir olayda nasıl uygulanır?” Bu sorular, pasif okumayı aktif öğrenmeye dönüştürür.
Kanun Ezberlemek Yerine Ne Yapmalısınız?
Öncelikle hukuk derslerini düzenli takip edin. Daha sonra ders kitabındaki açıklamaları ilgili kanun maddeleriyle birlikte okuyun. Konu bittikten sonra mümkünse pratik olay çözün ve hangi hükmü neden uyguladığınızı açıklamaya çalışın. Birkaç gün sonra konuyu tekrar edin ve kanuna bakmadan temel sistemi hatırlamaya çalışın.
Bu yöntemle hem mevzuata aşinalığınız artar hem de kanun maddelerini gerçek olaylarla ilişkilendirmeyi öğrenirsiniz. Bir süre sonra daha önce ezberlemek için saatler harcadığınız bazı hükümlerin zaten doğal olarak hafızanızda kaldığını fark edebilirsiniz.
Sonuç: Hukukçu Kanunu Ezberleyen Değil, Kanunu Kullanabilendir
Hukuk fakültesinde kanun maddelerini bilmek önemlidir. Ancak hukuk eğitiminin amacı öğrenciyi bir “kanun maddesi ezberleme makinesi” haline getirmek değildir. Hukukçu; karşılaştığı hukuki problemi tespit edebilen, doğru mevzuatı bulabilen, hükmü yorumlayabilen ve somut olaya uygulayabilen kişidir.
Bu nedenle hukuk fakültesinde kanun çalışırken kendinize sürekli “Bunu nasıl ezberlerim?” sorusunu sormak yerine “Bu hüküm neyi düzenliyor ve gerçek bir olayda nasıl uygulanır?” sorusunu sorun.
Çünkü mezun olduktan sonra önünüze gelen dosyada kimse size ezberlediğiniz kanun maddelerini sıralamanızı istemeyecek. Sizden beklenen, hukuki sorunu doğru tespit etmeniz ve o soruna uygulanacak hukuku bulmanızdır.
Ve belki de hukuk fakültesinde öğrenmeniz gereken en önemli çalışma alışkanlığı tam olarak budur:
Kanunu ezberlemekten önce kanunla çalışmayı öğrenin.
