Hukuk fakültesine başladığınızda muhtemelen ilk fark ettiğiniz şeylerden biri şudur: Hukuk fakültesinde ders çalışmak, lisede veya başka bir üniversite bölümünde ders çalışmaktan biraz farklıdır.
Kalın kitaplar, kanun maddeleri, içtihatlar, doktrin tartışmaları, yüzlerce sayfalık ders notları ve sınavdan önce yetişmesi gereken konular…
Bir süre sonra hukuk öğrencisinin zihninde şu soru oluşur:
“Ben bütün bunları nasıl öğreneceğim?”
Aslında sorun çoğu zaman çalışmamak değildir. Sorun, hukuk fakültesinde nasıl çalışılması gerektiğinin bilinmemesidir.
Çünkü hukuk eğitimi yalnızca bilgi biriktirmekten ibaret değildir. Hukuk öğrencisinin öğrendiği bilgiyi somut bir olaya uygulayabilmesi, hukuki sorunları tespit edebilmesi ve ulaştığı sonucu gerekçelendirebilmesi gerekir. Nitekim hukuk öğrencisinin pratik olay çözümünde olayın dikkatli okunması, maddi vakıaların belirlenmesi, tarafların hukuki durumlarının ortaya konulması ve alternatif hukuki çözümlerin değerlendirilmesi gerektiği akademik çalışmalarda da ortaya konulmaktadır.
1. Hukuk Fakültesinde Her Şeyi Ezberlemeye Çalışmayın
Hukuk öğrencilerinin yaptığı en büyük hatalardan biri, hukuk fakültesini büyük bir ezber sınavı gibi görmektir.
Elbette hukukta bilinmesi ve zaman zaman ezberlenmesi gereken çok sayıda bilgi vardır. Ancak hukuk eğitiminin tamamını ezber üzerine kurmak uzun vadede öğrenciyi zorlar.
Örneğin bir kanun maddesini kelimesi kelimesine ezberlemek yerine önce şu soruları sormak daha faydalıdır:
Bu madde neyi düzenliyor?
Hangi şartlarda uygulanıyor?
Kim bu hükme dayanabilir?
Hükmün sonucu ne?
Bir istisnası var mı?
Bu hüküm somut bir olayda nasıl uygulanabilir?
Bu sorulara cevap verebiliyorsanız yalnızca maddeyi ezberlemiş olmazsınız; hukuki mantığını da öğrenmiş olursunuz.
2. Ders Kitabının Yanına Kanun Metnini Koyun
Hukuk öğrencisinin çalışma masasındaki en önemli araçlardan biri kanun metnidir.
Ders kitabını okurken ilgili kanun maddesini açmak, hükmün nasıl düzenlendiğini görmek ve kitapta anlatılan açıklamayla kanun hükmünü birlikte değerlendirmek öğrenmeyi ciddi şekilde kolaylaştırabilir.
Prof. Dr. Bilge Umar’ın hukuk öğrencilerine yönelik çalışma tavsiyelerinde de ders çalışırken ilgili kanun metninin öğrencinin önünde bulunmasının önemine özellikle dikkat çekilmektedir.
Örneğin Medeni Hukuk çalışıyorsanız yalnızca ders kitabındaki açıklamaları okumak yerine Türk Medeni Kanunu’nun ilgili hükümlerini de eş zamanlı olarak inceleyin.
Bir süre sonra kanun maddelerinin diline alışmaya başladığınızı fark edeceksiniz.
3. Bir Konuyu İlk Okuduğunuzda Her Şeyi Anlamayı Beklemeyin
Hukuk fakültesinde öğrencilerin motivasyonunu en çok düşüren şeylerden biri de şudur:
“Kitabı iki saattir okuyorum ama hâlâ tam olarak anlamadım.”
Bu durum her zaman kötü çalıştığınız anlamına gelmez.
Özellikle ilk kez karşılaştığınız bir hukuk alanında kavramların birbirleriyle bağlantısını kurmak zaman alabilir.
Bu nedenle ilk okumada amacınız her ayrıntıyı ezberlemek olmamalıdır.
İlk okumada büyük resmi görmeye çalışın.
Örneğin Borçlar Hukuku’nda bir konuyu çalışıyorsanız önce konunun hangi başlıklardan oluştuğunu anlamaya çalışın. Daha sonra ikinci okumada ayrıntılara girin.
Kısacası:
1. okuma → Konuyu tanı
2. okuma → Sistemi anla
3. okuma → Ayrıntıları öğren
Pratik → Bilgiyi uygulamaya geçir
Bu yöntem, yüzlerce sayfalık bir kitabı tek seferde zihne yüklemeye çalışmaktan çok daha işlevsel olabilir.
4. Hukuk Derslerinde Şema Kullanmayı Deneyin
Hukuk bazen karmaşık ilişkilerden oluşur.
Özellikle;
- Medeni Hukuk,
- Borçlar Hukuku,
- Ticaret Hukuku,
- Medeni Usul Hukuku,
- İcra ve İflas Hukuku
gibi derslerde konuları şemalaştırmak oldukça faydalı olabilir.
Örneğin bir hukuki ilişkinin taraflarını kağıda yazın.
A → B’den ne talep edebilir?
B → A’ya karşı hangi savunmayı ileri sürebilir?
Hangi şart gerçekleşirse hangi hukuki sonuç doğar?
Bu şekilde çalıştığınızda soyut hukuk kurallarını zihninizde somutlaştırmanız kolaylaşabilir.
Hukuk eğitimine ilişkin bazı kaynaklarda da konuların şemalaştırılması ve genel görünümün oluşturulması etkili çalışma yöntemleri arasında değerlendirilmektedir.
5. Pratik Çalışmaları Sınavdan Birkaç Gün Önce Çözmeyin
Hukuk fakültesinde pratik çalışma, öğrencinin yalnızca bilgisini değil hukuki düşünme yeteneğini de geliştiren önemli bir araçtır.
Bir pratik olayla karşılaştığınızda hemen kanun maddesine bakıp cevabı bulmaya çalışmayın.
Önce olayı okuyun.
Sonra kendinize şu soruları sorun:
Olayda kimler var?
Taraflar arasındaki hukuki ilişki nedir?
Uyuşmazlık nerede?
Hangi hukuki kurumlar gündeme geliyor?
Kim, kimden ne talep ediyor?
Bu talebin hukuki dayanağı nedir?
Daha sonra ilgili kanun hükümlerini araştırın.
Bu yöntem, hukuk fakültesindeki pratik çalışmaların temel mantığıyla da örtüşmektedir. Hukuki çözüm metodunda maddi olayın tespit edilmesi, kişilerin ve ilişkilerin belirlenmesi, taleplerin ortaya konulması ve hukuki çözüm alternatiflerinin değerlendirilmesi önem taşımaktadır.
6. “Kim, Kimden, Neyi, Neye Dayanarak İstiyor?” Sorusu
Hukuk öğrencileri için oldukça kullanışlı bir yöntem de her olayda dört temel soruyu sormaktır:
Kim?
Kimden?
Neyi?
Neye dayanarak?
Bu dört soruyu cevaplamaya çalışmak özellikle özel hukuk derslerinde olayın iskeletini ortaya çıkarmaya yardımcı olabilir.
Örneğin:
Ali, Ayşe’den 100.000 TL’nin ödenmesini istiyor.
Burada hemen şu sorular gelir:
Ali kim?
Ayşe kim?
100.000 TL neden isteniyor?
Talebin hukuki sebebi ne?
Bir sözleşme var mı?
Borç doğmuş mu?
İfa zamanı gelmiş mi?
Borç sona ermiş mi?
İşte hukuk öğrencisinin sınavda yapması gereken şey çoğu zaman yalnızca “kanun maddesini bilmek” değil, bu soruları doğru sırayla sorabilmektir.
7. Çıkmış Soruları Sadece Sınavdan Önce Çözmeyin
Çıkmış sorular yalnızca sınavdan önce kullanılacak bir kaynak değildir.
Çıkmış sorular size aynı zamanda hocanın soru sorma biçimi hakkında fikir verebilir.
Hangi konular üzerinde daha fazla duruluyor?
Sorular teorik mi yoksa pratik mi?
Hoca kanun maddesi soruyor mu?
İçtihat bilgisine önem veriyor mu?
Bir olay üzerinden birden fazla hukuki problem mi soruyor?
Bu soruların cevaplarını gördüğünüzde çalışma yönteminizi de buna göre şekillendirebilirsiniz.
Ancak önemli bir nokta var:
Çıkmış soruları ezberlemeyin.
Sorunun arkasındaki hukuki problemi anlamaya çalışın.
8. Sınavda Cevabı Bildiğiniz Halde Neden Düşük Not Alabilirsiniz?
Hukuk sınavlarında bazen öğrenci konuyu bildiğini düşünür ancak beklediği notu alamaz.
Bunun sebeplerinden biri bilgiyi hukuki bir sistem içerisinde ifade edememektir.
Örneğin sınavda “X’in talebi haklı mıdır?” sorusu sorulmuşsa yalnızca ilgili kanun maddesini yazmak yeterli olmayabilir.
Daha güçlü bir cevap için:
Sorun → Hukuki kural → Somut olaya uygulama → Sonuç
sıralaması izlenebilir.
Örneğin:
“Somut olayda öncelikle … kurumunun şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğinin değerlendirilmesi gerekir. İlgili hükme göre … şartlarının bulunması gerekir. Olayda … gerçekleştiğinden … sonucuna ulaşılır.”
Böylece yalnızca “ne olduğunu” değil, neden o sonuca ulaştığınızı göstermiş olursunuz.
9. Hukuk Öğrencisinin Asıl Hedefi “Çok Çalışmak” Değil, “Hukukçu Gibi Düşünmek” Olmalı
Hukuk fakültesinde başarılı olmak için elbette çalışmak gerekir.
Fakat çalışma süresini artırmak her zaman başarıyı aynı oranda artırmaz.
Asıl mesele, çalıştığınız bilginin zihninizde nasıl organize edildiğidir.
Bir süre sonra bir hukuk öğrencisinin kendisine şu soruyu sormaya başlaması gerekir:
“Bu olayda hangi hukuk kuralı uygulanır?”
Ardından:
“Neden bu kural uygulanır?”
Ve son olarak:
“Bu kural somut olayda hangi sonucu doğurur?”
İşte bu üç soru, hukuk eğitiminin ezber boyutundan uygulama boyutuna geçişin önemli adımlarından biridir.
Sonuç: Hukuk Fakültesinde Başarılı Olmanın Tek Bir Formülü Yok
Hukuk fakültesinde herkes için geçerli tek bir ders çalışma yöntemi bulunmamaktadır.
Ancak etkili bir çalışma sisteminin birkaç ortak özelliği vardır:
Kanunla birlikte çalışmak, düzenli tekrar yapmak, pratik olay çözmek, çıkmış soruları incelemek ve öğrendiğiniz bilgiyi somut olaylara uygulamak.
En önemlisi ise hukuk bilgisini yalnızca hafızada tutmaya çalışmamak.
Çünkü hukuk fakültesinde bir süre sonra karşınıza çıkan soru sadece:
“Bu madde ne diyor?”
olmayacaktır.
Asıl soru:
“Bu olayda bu maddeyi nasıl uygulayabilirim?”
olacaktır.
Ve hukuk fakültesinde gerçekten ilerlemeye başladığınız nokta da çoğu zaman burasıdır.
Hukuk Öğrencileri İçin Kısa Çalışma Formülü
Kanunu oku → Konuyu öğren → Şema çıkar → Pratik çöz → Çıkmış soru incele → Cevabını gerekçelendir → Tekrar et.
Bunu düzenli hale getirdiğinizde hukuk fakültesinde çalışmak hâlâ kolay olmayabilir; fakat ne yapacağınızı bilmek, işin önemli bir kısmını kolaylaştıracaktır.
Kaynakça
- Antalya, Osman Gökhan, “Hukuk Öğrencisinin Pratik Çalışma -ya da Sınav- Olayının Hukuki Çözüm Metoduna Hakim On İki Metodolojik Temel İlke”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 27, S. 1, 2021, s. 440-465.
- Umar, Bilge, “Hukuk Fakültesi Öğrencileri İçin Ders Çalışma ve Soru Cevaplama Tavsiyeleri”, Lexpera Blog.
- Bozkurt, Tamer, Hukuk Eğitiminde Etkili Ders Çalışma Yöntemleri & Hukukta Kariyer Plânlaması, Yetkin Yayınları, 2022.
- Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Hukukta Araştırma Yöntemleri ders içeriği.
