Tüketiciler, günlük yaşamlarında satın aldıkları ürünler veya yararlandıkları hizmetler nedeniyle çeşitli sorunlarla karşılaşabilir. Ayıplı ürün satılması, satın alınan malın teslim edilmemesi, hatalı hizmet sunulması, haksız ücret tahsil edilmesi veya garanti kapsamındaki yükümlülüklerin yerine getirilmemesi bu sorunlardan bazılarıdır.
Tüketici ile satıcı ya da hizmet sağlayıcı arasında yaşanan uyuşmazlıkların çözümü için hukuk sistemimizde farklı başvuru yolları bulunmaktadır. Uyuşmazlığın parasal değerine ve niteliğine göre tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurulabilir.
Tüketici mahkemesine başvurmadan önce hangi yolun izlenmesi gerektiğini bilmek, zaman ve masraf kaybının önüne geçilmesi bakımından önemlidir.
Tüketici Mahkemesi Nedir?
Tüketici mahkemeleri, tüketici işlemlerinden ve tüketicilere yönelik uygulamalardan kaynaklanan hukuki uyuşmazlıkları çözmekle görevli özel mahkemelerdir.
Bu mahkemelerin temel dayanağı 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’dur. Kanunun 73. maddesinde tüketici mahkemelerinin görev alanı düzenlenmiştir.
Tüketici mahkemelerinde görülebilecek uyuşmazlıklara şu örnekler verilebilir:
- Ayıplı veya kusurlu ürün nedeniyle bedel iadesi ya da değişim talep edilmesi.
- Satın alınan ürünün hiç teslim edilmemesi.
- Garanti kapsamında bulunan ürünün onarılmaması veya değiştirilmemesi.
- Bankalar tarafından tüketiciden haksız ücret veya masraf tahsil edilmesi.
- Ayıplı hizmet nedeniyle tüketicinin zararının giderilmesinin istenmesi.
- İnternet, telefon, abonelik ve benzeri hizmetlerden kaynaklanan tüketici uyuşmazlıkları.
- Devre tatil, paket tur ve mesafeli satış sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar.
Ancak her alıcı-satıcı uyuşmazlığı tüketici mahkemesinin görev alanına girmez. Uyuşmazlığın 6502 sayılı Kanun anlamında bir tüketici işlemi veya tüketiciye yönelik uygulamadan kaynaklanması gerekir.
Tüketici Mahkemesine mi, Tüketici Hakem Heyetine mi Başvurulmalı?
Tüketici uyuşmazlıklarında öncelikle uyuşmazlığın parasal değerine bakılmalıdır. Çünkü her tüketici uyuşmazlığı doğrudan tüketici mahkemesinde dava konusu yapılamaz.
6502 sayılı Kanun’un 68. maddesi ve ilgili parasal sınır düzenlemesi uyarınca tüketici hakem heyetlerinin görev alanı her yıl yeniden belirlenir.
2026 yılı itibarıyla değeri 186.000 TL’nin altında bulunan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvurulması zorunludur. Değeri 186.000 TL ve üzerinde olan uyuşmazlıklarda ise tüketici mahkemesine başvuru yolu gündeme gelir.
Örneğin 2026 yılında satın alınan 35.000 TL değerindeki ayıplı bir telefon nedeniyle bedel iadesi isteniyorsa öncelikle tüketici hakem heyetine başvurulmalıdır. Buna karşılık 220.000 TL değerindeki bir ürünle ilgili uyuşmazlıkta tüketici mahkemesine başvurulması gerekir.
Burada dikkat edilmesi gereken husus, 186.000 TL sınırının yıllık olarak değişmesidir. Bu nedenle başvuru yapılacak tarihte geçerli parasal sınırın kontrol edilmesi gerekir.
Tüketici Hakem Heyeti Kararına İtiraz Nasıl Yapılır?
Tüketici hakem heyetine başvuran tüketici veya karşı taraf, verilen karardan memnun kalmayabilir. Bu durumda kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir.
İtiraz, tüketici mahkemesinin bulunduğu yerlerde bu mahkemeye; tüketici mahkemesi bulunmayan yerlerde ise tüketici mahkemesi sıfatıyla görev yapan asliye hukuk mahkemesine yapılır.
Tüketici hakem heyeti kararlarına karşı yapılan itirazlar, normal bir tüketici davasından farklıdır. Bu itirazlarda tüketici hakem heyeti kararının hukuka uygun olup olmadığı incelenir. Ayrıca 6502 sayılı Kanun’un 73/A maddesinde belirtilen istisna nedeniyle bu başvurularda dava şartı arabuluculuk uygulanmaz.
Tüketici Mahkemesine Başvurmadan Önce Arabuluculuk Zorunlu mu?
Tüketici mahkemesinde dava açmadan önce dikkat edilmesi gereken en önemli konulardan biri arabuluculuktur.
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 73/A maddesi uyarınca, tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıkların büyük bölümünde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.
Bu uygulama, dava şartı arabuluculuk olarak adlandırılır. Tüketici, doğrudan dava açmak yerine öncelikle arabuluculuk bürosuna başvurmalı ve uyuşmazlığın anlaşma yoluyla çözülüp çözülemeyeceğini denemelidir.
Arabuluculuk başvurusu, adliyelerde bulunan arabuluculuk bürolarına yapılabilir. Başvuru sırasında tüketicinin kimlik bilgileri, karşı tarafın bilgileri ve uyuşmazlığın konusu belirtilir.
Arabulucu, tarafları görüşmeye davet ederek anlaşma ihtimalini değerlendirir. Taraflar anlaşırsa anlaşma belgesi düzenlenir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak hazırlanır ve tüketici bu tutanağı dava dilekçesine ekleyerek mahkemeye başvurabilir.
Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamaması, tüketicinin dava açma hakkını ortadan kaldırmaz. Tüketici, hukuki taleplerini mahkemeye taşıyabilir.
Hangi Tüketici Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Zorunlu Değildir?
6502 sayılı Kanun’un 73/A maddesinde dava şartı arabuluculuğun uygulanmayacağı bazı uyuşmazlıklar açıkça belirtilmiştir.
Bunlar arasında:
- Tüketici hakem heyetinin görev alanına giren uyuşmazlıklar.
- Tüketici hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlar.
- Tüketici örgütleri tarafından açılan ve kanunda belirtilen davalar.
- Tüketici işlemi niteliğinde olup taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar.
- Kanunun 74. maddesinde düzenlenen tüketici davaları.
Bu istisnalar nedeniyle her tüketici davasında arabuluculuğa başvurulması gerektiği söylenemez. Uyuşmazlığın niteliğine göre kanundaki istisnaların ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Tüketici Mahkemesine Nasıl Başvurulur?
Tüketici mahkemesine başvurmak isteyen kişinin öncelikle uyuşmazlığın tüketici mahkemesinin görev alanına girip girmediğini belirlemesi gerekir. Ardından dava şartı arabuluculuk kapsamında kalan uyuşmazlıklarda arabuluculuk süreci tamamlanmalıdır.
Dava açılması için izlenebilecek temel aşamalar şöyledir:
- Uyuşmazlığın belirlenmesi
Öncelikle satıcı veya hizmet sağlayıcı ile yaşanan sorunun ne olduğu belirlenmelidir. Tüketici hangi hakkını kullanmak istediğini açıkça ortaya koymalıdır.
Örneğin ayıplı bir ürün satın alan tüketici; bedel iadesi, ürünün ayıpsız misliyle değiştirilmesi, ücretsiz onarım veya ayıp oranında bedel indirimi haklarından birini tercih edebilir. Bu seçimlik haklar, 6502 sayılı Kanun’un 11. maddesinde düzenlenmiştir.
- Delillerin hazırlanması
Tüketici, iddiasını destekleyen belgeleri toplamalıdır. Fatura, satış sözleşmesi, garanti belgesi, banka dekontu, servis raporu, yazışmalar, fotoğraflar ve teslim belgeleri uyuşmazlığın niteliğine göre delil olarak kullanılabilir.
Örneğin ayıplı bir elektronik ürün nedeniyle dava açılacaksa ürünün faturası, servis kayıtları ve arızayı gösteren belgeler önem taşıyabilir.
- Arabuluculuk başvurusu
Uyuşmazlık dava şartı arabuluculuk kapsamında bulunuyorsa adliyedeki arabuluculuk bürosuna başvurulmalıdır. Süreç sonunda anlaşma sağlanamazsa düzenlenen son tutanak alınmalıdır.
- Dava dilekçesinin hazırlanması
Dava dilekçesinde tarafların kimlik ve adres bilgileri, uyuşmazlığın konusu, olayların özeti, hukuki sebepler, deliller ve talep sonucu açıkça belirtilmelidir.
Tüketicinin mahkemeden ne istediği özellikle net olmalıdır. Yalnızca ürünün ayıplı olduğunu açıklamak yeterli değildir; bedel iadesi, değişim, onarım veya tazminat gibi talep edilen hukuki sonucun da belirtilmesi gerekir.
- Dava açılması
Dava dilekçesi ve ekleri görevli tüketici mahkemesine sunulur. Başvuru, adliyedeki hukuk mahkemeleri tevzi bürosu aracılığıyla yapılabileceği gibi hukuki şartları karşılayan kişiler tarafından UYAP Vatandaş Portal üzerinden elektronik ortamda da gerçekleştirilebilir.
Tüketici Mahkemesine Hangi Belgeler Sunulmalıdır?
Başvuru sırasında sunulacak belgeler, uyuşmazlığın türüne göre değişir. Her dava için aynı belgelerin hazırlanması gerekmez.
Genel olarak şu belgeler kullanılabilir:
- Dava dilekçesi.
- Kimlik ve iletişim bilgileri.
- Satış faturası veya sözleşme.
- Garanti belgesi.
- Ödeme dekontları.
- Servis ve teknik inceleme raporları.
- Satıcı veya hizmet sağlayıcıyla yapılan yazışmalar.
- Ürünün ayıbını gösteren fotoğraf ve videolar.
- Arabuluculuk son tutanağı.
- Uyuşmazlığı destekleyen diğer belgeler.
Belgelerin mümkün olduğunca okunaklı ve düzenli şekilde sunulması, uyuşmazlığın anlaşılmasını kolaylaştırır.
Tüketici Mahkemesinde Dava Açmak Ücretli midir?
6502 sayılı Kanun’un 73. maddesinin ikinci fıkrasına göre tüketici mahkemelerinde tüketiciler tarafından açılan davalar, Harçlar Kanunu’nda düzenlenen harçlardan muaftır.
Bu düzenleme, tüketicilerin haklarını ararken mahkeme harçları nedeniyle engellenmesini önlemeyi amaçlar.
Ancak harç muafiyeti, yargılama sırasında hiçbir masraf yapılmayacağı anlamına gelmez. Bilirkişi incelemesi, keşif, tebligat ve diğer yargılama giderleri bakımından somut dosyanın özelliklerine göre masraf ortaya çıkabilir. Bu giderlerin kim tarafından karşılanacağı ve dava sonunda nasıl hüküm altına alınacağı mahkemece değerlendirilir.
Ayrıca tüketicinin avukatla temsil edilmesi hâlinde avukatlık ücreti de gündeme gelebilir. Tüketici mahkemesinde dava açmak için avukat tutmak zorunlu değildir. Kişi, gerekli şartları taşıması hâlinde davasını kendisi takip edebilir.
Tüketici Mahkemesinde Hangi Taleplerde Bulunulabilir?
Tüketicinin mahkemeye yöneltebileceği talepler, uyuşmazlığın niteliğine göre farklılık gösterir.
Ayıplı mal satın alan tüketici, 6502 sayılı Kanun’un 11. maddesinde yer alan seçimlik haklarından yararlanabilir. Bunlar:
- Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme ve bedel iadesi isteme.
- Satılanı alıkoyup ayıp oranında bedel indirimi talep etme.
- Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde ücretsiz onarım isteme.
- İmkân varsa satılanın ayıpsız misliyle değiştirilmesini isteme.
Ayıplı hizmetlerde ise Kanun’un 15. maddesinde düzenlenen seçimlik haklar gündeme gelir. Tüketici, hizmetin yeniden görülmesini, hizmet sonucu ortaya çıkan eserin ücretsiz onarılmasını, bedelden indirim yapılmasını veya sözleşmeden dönmeyi talep edebilir.
Bunların yanında şartları oluşmuşsa maddi veya manevi tazminat talepleri de ileri sürülebilir. Ancak tazminat talebinin kabul edilmesi için ilgili hukuki koşulların ve zararın ortaya konulması gerekir.
Tüketici Mahkemesi Davaları Ne Kadar Sürer?
Tüketici mahkemelerinde davaların sonuçlanma süresi, uyuşmazlığın niteliğine ve mahkemenin iş yoğunluğuna göre değişir.
Basit nitelikteki uyuşmazlıklar daha kısa sürede sonuçlanabilirken bilirkişi incelemesi, keşif veya teknik değerlendirme gerektiren davalar daha uzun sürebilir.
Örneğin bir ürünün üretim hatası nedeniyle ayıplı olup olmadığının belirlenmesi gerekiyorsa mahkeme bilirkişi incelemesine başvurabilir. Bilirkişi raporunun hazırlanması, tarafların rapora itirazları ve ek rapor alınması yargılama süresini uzatabilir.
Mahkemenin verdiği karara karşı kanunda öngörülen şartlarla istinaf ve temyiz yollarına başvurulması da mümkündür. Ancak bu yolların kullanılabilmesi, kararın niteliğine ve ilgili kanuni parasal sınırlara bağlıdır.
Tüketici Mahkemesine Başvururken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Tüketici uyuşmazlıklarında hak kaybı yaşamamak için başvuru öncesinde bazı hususlara dikkat edilmelidir.
Öncelikle uyuşmazlığın tüketici işlemi kapsamında olup olmadığı belirlenmelidir. Ticari veya mesleki amaçla hareket eden kişiler arasındaki her sözleşme tüketici uyuşmazlığı sayılmaz.
İkinci olarak uyuşmazlığın parasal değeri dikkate alınmalıdır. 2026 yılı için 186.000 TL’nin altında kalan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur.
Üçüncü olarak dava şartı arabuluculuk konusu değerlendirilmelidir. Kanunda belirtilen istisnalar dışında arabuluculuğa başvurmadan doğrudan dava açılması, dava şartı eksikliği nedeniyle usulden ret kararı verilmesine yol açabilir.
Son olarak dava dilekçesinde talep sonucu açık ve anlaşılır biçimde yazılmalıdır. Tüketicinin hangi hukuki hakkını kullandığı, ne istediği ve bu talebini hangi delillere dayandırdığı dilekçede gösterilmelidir.
Sonuç
Tüketici mahkemeleri, tüketicilerin satıcı ve hizmet sağlayıcılarla yaşadığı hukuki uyuşmazlıkların çözümünde başvurabilecekleri önemli yargı mercileridir. Ancak tüketici mahkemesine doğrudan başvuru yapılabilmesi için öncelikle uyuşmazlığın niteliği ve parasal değeri değerlendirilmelidir.
2026 yılında 186.000 TL’nin altında kalan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvurulması zorunludur. Bu tutar ve üzerindeki uyuşmazlıklarda ise dava şartı arabuluculuk hükümleri ve kanundaki istisnalar dikkate alınarak tüketici mahkemesinde dava açılabilir.
Tüketicinin haklarını etkili biçimde kullanabilmesi için sözleşme, fatura, ödeme belgesi ve diğer delilleri saklaması; başvuru sürecini doğru yürütmesi ve talebini açıkça ortaya koyması gerekir. Uyuşmazlığın özelliklerine göre hukuki destek alınması da hak kayıplarının önlenmesine yardımcı olabilir.
Kaynakça ve yararlanılabilecek mevzuat:
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun – Kanun metni.
- Ticaret Bakanlığı – 2026 Yılı Tüketici Hakem Heyeti Parasal Sınırları.
- Resmî Gazete – 23 Aralık 2025 tarihli, 33116 sayılı Tebliğ.
- Ticaret Bakanlığı – Tüketici Hakem Heyetlerine İlişkin Bilgilendirme Metni.
- Adalet Bakanlığı – Arabuluculuk Daire Başkanlığı.
- UYAP – Vatandaş Portal.

