İLK DERECE MAHKEMELERİNİN KURULUŞU, OLUŞUMU VE GÖREVLERİ

A. İlk Derece Mahkemelerinin Kuruluşu

İdare mahkemeleri ve vergi mahkemeleri, bölgelerin coğrafi durumları ve iş hacmi göz önünde tutularak Adalet Bakanlığınca kurulur ve yargı çevreleri tespit olunur (2576 s. K. m. 2/1). İdare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin kuruluş ve yargı çevrelerinin tespitinde, İçişleri, Maliye Bakanlıkları ile Ticaret Bakanlığının görüşleri alınır (m. 2/2). Bu mahkemelerin kaldırılma-sına veya yargı çevrelerinin değiştirilmesine, İçişleri, Maliye Bakanlıkları ile Ticaret Bakanlığının görüşleri alınarak, Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hakimler ve Savcılar Kurulunca karar ve-rilir (m. 2/3). Bu mahkemelerin kurulmaları, kaldırılmaları ve yargı çevrelerinin değiştirilmeleri hakkındaki kararlar Resmi Gazetede yayımlanır (m. 2/5).

Aynı yargı çevresinde birden fazla idare veya vergi mahkemesinin faaliyet gösterdiği hâl-lerde, özel kanunlarda başkaca hüküm bulunmadığı takdirde, ihtisaslaşmanın sağlanması ama-cıyla, gelen işlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak, mahkemeler arasındaki iş bölümü Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar Resmî Gazetede yayımlanır. Mahkemeler, tevzi edilen davalara bakmak zorundadır (m. 2/4).

B. İlk Derece Mahkemelerinin Oluşumu

İdare ve vergi mahkemelerinde 1’er başkan ile yeteri kadar üye bulunur. Mahkeme kurulları, başkan ile 2 üyeden oluşur. Başkanın yokluğunda en kıdemli üye başkana vekillik eder (m. 4).

C. İlk Derece Mahkemelerinin Görevleri

a) İdare Mahkemelerinin Görevleri: İdare mahkemeleri, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derecede Danıştayda çözümlenecek olanlar hariç, aşağıdaki davalar çözümler (m. 5):
▶ İptal davaları,
▶ Tam yargı davaları,
▶ Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar-dan hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar,
▶ Diğer kanunlarla verilen işler.

b) Vergi Mahkemelerinin Görevleri: Vergi mahkemeleri aşağıdaki davaları çözümler (m. 6):

▶ Genel bütçeye, il özel idareleri, belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları ile tarifelere ilişkin davalar,
▶ İlk maddedeki konularda 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanu-nun uygulanmasına ilişkin davalar,
▶ Diğer kanunlarla verilen işleri.