Olumlu Görev Uyuşmazlığı

a) Tek Davada Olumlu Görev Uyuşmazlığı: Tek davada olumlu görev uyuşmazlığı çı-karma; adli ve idari bir yargı merciinde açılmış olan tek bir davada ileri sürülen görev itirazının reddi üzerine ilgili Başsavcı tarafından görev konusunun incelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesinden istenmesidir (UMK m. 10/1). İki ayrı davada çıkarılan olumlu görev uyuşmazlığını aşağıda ayrıca ele alacağız.

Tek davada olumlu görev uyuşmazlığı çıkarmanın şartları şunlardır:

• Bir Davanın Açılmış Olması: Olumlu görev uyuşmazlığının çıkarılabilmesi için, yargı düzenlerinin birisinde bir dava açılmış olmalıdır. Ortada açılmış bir dava yokken, olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılamaz.
• Görevsizlik İtirazının Yapılması: Olumlu görev uyuşmazlığının çıkarılabilmesi için, davanın diğer yargı düzeninin görev alanına girdiğine dair bir itiraz ileri sürülmelidir. Örneğin, adli yargıda açılan bir davada, davanın idari yargıda açılması gerektiğine dair görevsizlik itirazı ileri sürülmelidir.
• Görevsizlik İtirazının Süresi İçerisinde İleri Sürülmesi: Görev itirazının, hukuk mahkemelerinde en geç birinci oturumda, idari yargı yerlerinde de dilekçe ve savunma evresi tamamlanmadan yapılmış olması şarttır (m. 10/2).
• Görevsizlik İtirazının Reddedilmiş Olması: Olumlu görev uyuşmazlığının çıkarılabilmesi için, görevsizlik itirazı yapılan yargı yerlerinin bu itirazı reddederek kendilerinin görevli olduklarına karar vermiş bulunmaları gerekir (m. 10/2).
• Talebin Varlığı: Olumlu görev uyuşmazlığı çıkarmaya yetkili makam, talep olmaksızın kendiliğinden olumlu görev uyuşmazlığı çıkaramaz.

Görev itirazında bulunan kişi veya makam, itirazın reddine ilişkin kararın verildiği tarihten, şayet bu kararın tebliği gerekiyorsa tebliğ tarihinden, itiraz yolu açık bulunan ceza davalarında ise ret kararının kesinleştiği tarihten başlayarak 15 gün içinde, uyuşmazlık çıkarılmasını istemeye yetkili makama sunulmak üzere iki nüsha dilekçeyi görev itirazını reddeden yargı merciine verir (m. 12/1). Örneğin, asliye hukuk mahkemesinde açılan bir davada olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma talepli dilekçe, Danıştay Başsavcısına sunulmak üzere görev itirazını reddeden asliye hukuk mahkemesine verilir. Bu yargı mercii, dilekçenin bir nüshasını ve varsa eklerini 7 gün içinde cevabını bildirmesi için davanın diğer tarafına tebliğ eder. Tebligat yapılan taraf, süresi içinde bu yargı merciine cevabını bildirmezse, cevap vermekten vazgeçmiş sayılır (m. 12/2).

Yargı mercii, itiraz dilekçesi üzerine verdiği itirazı ret kararını kaldırarak görevsizlik kararı vermediği takdirde; yetkili makama sunulmak üzere kendisine verilen dilekçeyi, alınan cevabı ve görevsizlik itirazının reddine ilişkin kararını, dava dosyası muhtevasının onaylı örnekleriyle birlikte uyuşmazlık çıkarma isteminde bulunmaya yetkili makama gönderir (m. 12/3). Örneğin, görev itirazını reddeden mercii asliye hukuk mahkemesiyse, bu mahkeme, kendisine verilen dilekçeyi Danıştay Başsavcılığına gönderir.

Uyuşmazlık çıkarma konusundaki yetkili makam, uyuşmazlık çıkarmaya yer olmadığı sonucuna varırsa veya yapılan başvuruda sürenin geçirilmiş olduğunu tespit ederse, istemin reddine karar verir. Bu karar, ilgili kişilere veya makama ve ilgili yargı merciine, hemen tebliğ olunur. Olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma talebinin reddine ilişkin karar kesindir; karara karşı hiç bir yargı merciine başvurulamaz (m. 13/1).

Uyuşmazlık çıkarılmasını gerekli gördüğü durumlarda yetkili makam, dilekçenin kendisine ulaştığı tarihten başlayarak en geç 10 gün içinde düzenleyeceği gerekçeli düşünce yazısını kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine yollar ve ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili yargı merciine hemen bildirir (m. 13/2). Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı, düşünce yazısıyla eklerini, görevsizlik itirazını reddeden yargı merciine göre ilgili bulunan Başsavcıya tebliğ edebilir. Tebliği alan Başsavcı, 7 gün içinde yazılı karşılık verebilir (m. 13/3).

Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğu resmi yazı ile kendisine bildirilen yargı mercii, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince bir karar verilinceye kadar davanın görülmesini geri bırakır. Bu takdirde zamanaşımı süreleriyle diğer kanuni veya hakim tarafından verilen süreler, işin yeniden incelenmesine başlanacağı güne kadar durur (m. 18/1). Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğunu bildiren yazının alındığı günden başlayarak 6 ay içinde Uyuşmazlık Mahkemesinin kararı gelmezse Uyuşmazlık çıkarma konusundaki yetkili makam, uyuşmazlık çıkarmaya yer olmadığı sonucuna varırsa veya yapılan başvuruda sürenin geçirilmiş olduğunu tespit ederse, istemin reddine karar verir. Bu karar, ilgili kişilere veya makama ve ilgili yargı merciine, hemen tebliğ olunur. Olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma talebinin reddine ilişkin karar kesindir; karara karşı hiç bir yargı merciine başvurulamaz (m. 13/1).

Uyuşmazlık çıkarılmasını gerekli gördüğü durumlarda yetkili makam, dilekçenin kendisine ulaştığı tarihten başlayarak en geç 10 gün içinde düzenleyeceği gerekçeli düşünce yazısını kendisine gönderilen dilekçe ve ekleri ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine yollar ve ayrıca Uyuşmazlık Mahkemesine başvurduğunu ilgili yargı merciine hemen bildirir (m. 13/2). Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı, düşünce yazısıyla eklerini, görevsizlik itirazını reddeden yargı merciine göre ilgili bulunan Başsavcıya tebliğ edebilir. Tebliği alan Başsavcı, 7 gün içinde yazılı karşılık verebilir (m. 13/3).

Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğu resmi yazı ile kendisine bildirilen yargı mercii, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince bir karar verilinceye kadar davanın görülmesini geri bırakır. Bu takdirde zamanaşımı süreleriyle diğer kanuni veya hakim tarafından verilen süreler, işin yeniden incelenmesine başlanacağı güne kadar durur (m. 18/1). Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğunu bildiren yazının alındığı günden başlayarak 6 ay içinde Uyuşmazlık Mahkemesinin kararı gelmezse yargı mercii davayı görmeye devam eder. Esas hakkında son kararı vermeden önce Uyuşmazlık Mahkemesinin kararı gelirse yargı mercii bu karara uymak zorundadır (m. 18/2)22.

b) İki Ayrı Davada Olumlu Görev Uyuşmazlığı: Az önce değindiğimiz olumlu görev uyuşmazlığı, açılan tek davada yapılan görev itirazı üzerine çıkarılan olumlu görev uyuşmazlığına ilişkin prosedürdü. Burada ise iki ayrı davada gerçekleşen olumlu görev uyuşmazlığını ele alacağız. İki ayrı davada olumlu görev uyuşmazlığı; adli ve idari yargıya bağlı ayrı iki yargı merciine açılan ve tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davalarda bu yargı mercilerinin her ikisinin kendilerini görevli sayan kararlar vermiş olmaları durumunda meydana gelir (UMK m. 17/1).

İki ayrı davada olumlu görev uyuşmazlığı çıkarmanın şartları şunlardır:

• Açılmış İki Ayrı Davanın Bulunması: İki ayrı davada olumlu görev uyuşmazlığının çıkarılabilmesi için, iki farklı yargı düzeninde açılmış iki farklı davanın bulunması gerekir. Yargı kollarından sadece birinde açılmış davanın bulunması halinde, bu hüküm kapsamında olumlu görev uyuşmazlığı çıkarmak mümkün değildir.
• İki Davanın Konu, Sebep ve Taraflarının Aynı Olması: İki ayrı davada olumlu görev uyuşmazlığının çıkarılabilmesi için bu iki davanın da konu, sebep ve tarafları aynı olmalıdır.
• Her İki Mahkemenin de Kendilerini Görevli Sayması: İki ayrı davada olumlu görev uyuşmazlığının çıkarılabilmesi için, davaların açıldığı iki mahkemenin de görev itirazını reddederek kendilerinin görevli olduklarına karar vermeleri gerekir (m. 17/1).
• Talebin Varlığı: Olumlu görev uyuşmazlığı çıkarmaya yetkili makam, talep olmaksızın kendiliğinden olumlu görev uyuşmazlığı çıkaramaz.

Olumlu görev uyuşmazlığının giderilmesini isteyen taraflardan birinin taraf sayısından iki fazla düzenleyeceği dilekçe ile başvurduğu yargı mercii, dilekçelerden birini ve varsa eklerini yazı ile diğer yargı merciine derhal iletir ve dava dosyasının kendisine gönderilmesini ister; diğer dilekçeler ve varsa eklerini 7 gün içinde cevabını bildirmesi için karşı tarafa ve ilgili makamlara tebliğ eder; dilekçeyi, alınan cevapları ve varsa ekleri ile dava dosyalarını, Uyuşmazlık Mahkemesine gönderir ve görevli yargı merciinin belirlenmesini ister (m. 17/2). Böylece iki ayrı davada olumlu görev uyuşmazlığı çıkarılmış olur.

Bu aşamadan sonra, tıpkı tek davada çıkarılan olumlu görev uyuşmazlığında olduğu gibi, Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğu resmi yazı ile kendisine bildirilen yargı mercii, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince bir karar verilinceye kadar davanın görülmesini geri bırakır(m. 18/1). Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğunu bildiren yazının alındığı günden başlayarak 6 ay içinde Uyuşmazlık Mahkemesinin kararı gelmezse yargı mercii davayı görmeye devam eder. Esas hakkında son kararı vermeden önce Uyuşmazlık Mahkemesinin kararı gelirse yargı mercii bu karara uymak zorundadır (m. 18/2).

Ragıp Karakuş, “İdari Yargılama Hukuku Ders Notu”, s. 33- s.36, www.ragipkarakus.com