Gece Çalışması
Çalışma hayatında “gece”, en geç saat 20.00’de başlayarak en erken saat 06.00’ya kadar geçen ve her halde en fazla 11 saat süren dönemdir. Bazı işlerin niteliğine ve gereğine göre veya yurdun bazı bölgelerinin özellikleri bakımından, çalışma hayatına ilişkin “gece” başlangıcının daha geriye alınması veya yaz ve kış saatlerinin ayarlanması, yahut gün döneminin başlama ve bitme saatlerinin belirtilmesi suretiyle gece süresinin uygulama şekillerini tespit etmek veya bazı gece çalışmalarına herhangi bir oranda fazla ücret ödenmesi usulünü koymak ya da gece işletilmelerinde ekonomik bir zorunluluk bulunmayan işyerlerinde işçilerin gece çalışmalarını yasak etmek üzere yönetmelikler çıkartılabilir.
İşçilerin gece çalışmaları 7,5 saati geçemez. Ancak, turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde işçinin yazılı onayının alınması şartıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Burada sayılan işlerin haricinde 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılamaz. Zorunlu sebeplerle veya olağanüstü sebeplerle fazla çalışmalar da gece döneminde yaptırılabilir. Bunun yanı sıra, gündüz işi sayılan çalışmalara ek olarak fazla çalışmalar gece döneminde yaptırılabilir.
Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde, bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçilerin, ondan sonra gelen ikinci çalışma haftası gündüz çalıştırılmaları suretiyle postalar sıraya konur. Başka bir ifadeyle, bir hafta gece çalışması yaptırılan işçiye ondan sonraki hafta gece çalıştırması yaptırılamaz. Gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir. Diğer taraftan, postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.
Sanayie ait işlerde 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır. 18 yaşını doldurmuş kadın işçilerin gece postalarında çalıştırılabilme şartları ise Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik ile belirlenmiştir. Buna göre, kadınların gece postasında çalıştırılmaları yasak değildir; fakat, kadınlar, her ne şekilde olursa olsun gece postasında 7,5 saatten fazla çalıştırılamazlar. Turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde kadın çalışanın yazılı onayının alınması şartıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.
İşveren gece çalışacak kadın işçileri sağlık kontrolünden geçirmek ve sağlayacağı araçta şehrin belli merkezlerin götürüp getirmekle yükümlüdür. Kadın işçi hamile ise bunu işverene bildirmelidir; hamile işçinin doğuma kadar gece işlerinde çalıştırılmaları yasaktır. Kadın işçilerin doğumdan sonra da 1 yıl boyunca gece işlerinde çalıştırılmaları yasaktır. Bu süre, sağlık için gerekli olduğunun doktor raporuyla belgelenmesi halinde, 6 ay daha uzatılır.
Ragıp Karakuş, “İş Hukuku Ders Notu”, s. 79-80, www.ragipkarakus.com (19.09.2021).
