VERGİNİN TEMEL UNSURLARI
1. Konu
Verginin konusu, verginin üzerine konulduğu, iktisadi unsurdur. Gelir vergisinin konusu gelirdir; emlak vergisinin konusu bina, arazi; kurumlar vergisinin konusu kurumun kazancıdır.
2. Vergiyi Doğuran Olay
Vergilendirme ilişkisi “vergiyi doğuran olay”ın gerçekleşmesi ile kurulur. Bu, bazen bir maddi olayın (fiilin) gerçekleşlemesi, bazense bir hukuki durumun oluşması şeklinde karşımıza çıkar (VUK m. 19) Vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesi yükümlü bakımından vergi borcunun, devlet bakımından da vergi alacağının doğması demektir. Ancak bu, vergi borcunun derhal ödenmesi ya da vergi alacağının derhal tahsil edilmesi gerektiği anlamına gelmez.
Vergi Kanunun verginin doğumunu bağladığı olayın gerçekleşmesi ya da hukuki işlemin yapılmasıdır. Verginin olmazsa olmaz şartıdır.
Vergi Kaçakçılığıyla – Vergiden Kaçınma arasındaki fark: vergi kaçakçılığında vergiyi doğuran olay olmuştur, vergiden kaçınma da ise olay hiç olmamıştır. Gelir elde etmezseniz gelir vergisi ödemezsiniz.
Uygulanacak kanun ise vergiyi doğuran olayın gerçekleştiği anda yürürlülükte bulunan kanundur.
3.Verginin Matrahı
Vergi konusunun değeri/miktarıdır. Konuyla matrah aynı olamaz. Bir verginin belirlenmesi için esas alınan değerdir/miktardır.
Değer esaslı matrah: Örneğin, 10 liradan X kadar vergi; 100 liradan Y kadar vergi alınması.
Miktar esaslı matrah: Spesifik durumlar için kullanılan bir türdür. Eğer matrahı metre, litre, adet, m^3 olarak ifade ediyorsak matrah spesifiktir. Örneğin, sütün litresinden 5 kuruş vergi alınması gibi ifade edilir.
Matrahın belirlenmesi ?
Beyan Usulü, Karine(Dış Gösterge) Usulü, İdarece Taktir Usulü, Götürü Usulü olmak üzere matrahın 4 ayrı şekilde belirlenme usulü vardır.
Verginin Tarifesi
Verginin hesaplanabilmesi için vergi matrahına uygulan tarifedir. “Spesifik Tarife” ve “Ad bol erem” tarife olarak iki ayrı tarife vardır.
“Vergi Muafiyeti” kavramıyla bir kişinin vergi dışı tutulması ifade edilirken “Vergi İstisnası kavramıyla ise bir konunun vergi dışı bırakılması söz konusudur.
