Olumsuz Görev Uyuşmazlığı

Bir yargı kolunda açılmış davanın diğer yargı kolunun görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermek suretiyle reddedilmesinden sonra, diğer yargı kolundaki mahkemenin de aynı şekilde ilk görevsizlik veren mahkemeyi görevli görmesi gerekçesiyle görevsizlik kararı vermesi halinde olumsuz görev uyuşmazlığı gündeme gelir. Mahkemeler, olumlu görev uyuşmazlığında kendilerini görevli kabul etmelerine karşın, olumsuz görev uyuşmazlığında kendilerini görevsiz kabul ederek görevsizlik kararı vermektedirler. Olumsuz görev uyuşmazlığında farklı yargı kollarındaki mahkemeler, tabiri caizse, topu birbirlerine atmaktadır.

Olumsuz görev uyuşmazlığı çıkarmanın şartları şunlardır (UMK m. 14):

• İki Görevsizlik Kararının Bulunması: Olumsuz görev uyuşmazlığı sebebiyle Uyuşmazlık Mahkemesine gidilebilmesi için, farklı yargı kollarındaki iki mahkemenin görevsizlik kararı vermiş olması gerekir. Her iki mahkeme tarafından verilen kararlar, görevsizlik kararları olmalıdır.
• Mahkemeler Ayrı Yargı Kolunda Yer Almalıdır: Görevsizlik kararı veren mahkemelerin ayrı yargı kollarında yer almaları gerekir. Zira, tek bir yargı kolundaki iki mahkemenin görevsizlik kararı vermeleri halinde görev uyuşmazlığı duruma göre ya bölge idare mahkemesinde ya da Danıştayda çözülür. Örneğin, vergi mahkemesinde açılan bir davada vergi mahkemesinin idare mahkemesini görevli bulması, sonrasında idare mahkemesinin de vergi mahkemesini görevli bulması halinde olumsuz görev uyuşmazlığı çıkarılamaz.
• Görevsizlik Kararlarının Kesinleşmesi: Olumsuz görev uyuşmazlığının çıkarılabilmesi için her iki mahkeme kararının da kesinleşmiş olması şarttır.
• Davaların Konu, Sebep ve Taraflarının Aynı Olması: Olumsuz görev uyuşmazlığının çıkarılabilmesi için davaların konu, sebep ve taraflarının aynı olması gerekir.
• Talebin Varlığı: Bu uyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ileri sürülebilir. Uyuşmazlık çıkarmaya yetkili mercii, kendiliğinden hareket edemez.

Olumsuz görev uyuşmazlıklarında dava dosyaları, son görevsizlik kararını veren yargı merciince, bu kararın kesinleşmesinden sonra taraflardan birinin istemi üzerine, ilk görevsizlik kararını veren yargı merciine ait dava dosyası da temin edilerek Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilir ve görevli yargı merciinin belirlenmesi istenir (m. 15). Uyuşmazlık Mahkemesi, olumsuz görev uyuşmazlığı ile ilgili dosyaların ilk incelemesi sırasında ve gerekli gördüğü hallerde ilgili Başsavcıların görüşünü de alarak, görevli yargı merciini belirten kararını verir (m. 16).

Adli ve idari yargı mercilerinden birisinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendisine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii, davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu ve dolayısıyla kendisinin görevsiz olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler (m. 19/1).. Yargı merciince, önceki görevsizlik kararına ilişkin dava dosyası da temin edilerek, gerekçeli başvuru kararı ile birlikte dava dosyaları Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilir (m. 19/2). Örneğin, idare mahkemesinin görevsizlik kararının kesinleşmesi üzerine kendisine gelen dosyada asliye hukuk mahkemesi de görevsizlik kararı verirse, idare mahkemesindeki dosyayı da temin ederek görev uyuşmazlığının çözümü için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve Uyuşmazlık Mahkemesinin kararı kesinleşene kadar davayı erteler.

Daha önce Uyuşmazlık Mahkemesince yargı mercii belirtilmemiş olan bir davada temyiz incelemesi yapan yüksek mahkeme (Yargıtay veya Danıştay), davanın, davaya bakan mahkemenin görevi dışında olduğu kanısına varırsa, incelediği kararı bozacağı yerde, incelemeyi erteleyerek yargı merciinin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmaya karar verebilir (m. 20). Örneğin, Yargıtay, asliye hukuk mahkemesince verilen kararın temyiz incelemesini yaparken, asliye hukuk mahkemesinin görevsiz olduğuna, davanın idari yargının görev alanına girdiğine kanaat getirirse, uyuşmazlığın çözümü için doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesine başvurabilir.

Hukuk davalarında adli veya idari yargı mercilerince verilmiş bulunan ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve özellikle yürütmenin durdurulması kararları Uyuşmazlık Mahkemesinin kararına kadar geçerli kalacağı gibi, bu kararları veren yargı merciinin görevsizliğine ilişkin Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarının davacıya bildirilmesinden sonra da, görevi belli edilen yargı merciince kaldırılmadıkça, 60 gün süre ile devam eder (m. 22/1). Kendisine karşı tedbir kararı verilmiş bulunanın isteği üzerine, görev konusunda son kararı veren yargı mercii bu tedbirlerin kaldırılmasına veya değiştirilmesine karar verebilir (m. 22/2). Süreye bağlı bir tedbir kararının 60 günden önce süresi dolarsa, göreve ilişkin son kararı veren yargı mercii, kararı almış olanın isteği ile, tedbir süresini uzatabilir (m. 22/3). Tedbir kararı bulunmayan bir işte, 60 günlük süre içinde usulünce tedbir kararı vermeye de görev konusunda son kararı veren yargı mercii yetkilidir (m. 22/4). Bu kapsamda alınan kararları, uyuşmazlık çıkarma durumunda, görevsizlik itirazını reddeden yargı mercii, yargı merciinin Uyuşmazlık Mahkemesine başvurması durumunda ise o yargı mercii verebilir (m. 22/5).