Fonksiyonel Anlamda İdare Nedir? (Yasama, Yargı ve Yürütmenin İdare İle İlişkisi)

FONKSİYONEL ANLAMDA İDARE

Fonksiyonel anlamda idare, devletin bir tür faaliyetlerini ifade edip diğer faaliyetlerinden ayırt edilmesi gerekir.

A. YASAMA FONKSİYONU – İDARİ FONKSİYON

Yasama fonksiyonunu ve idari fonksiyonu birbirinden ayırt etmek için; maddi ve organik ölçütlere başvurulur.

Maddi ölçüt; Maddi anlamda yasama genel ve soyut norm koyma, değiştirme ve kaldırma faaliyetidir. İdari fonksiyon ise, genel ve soyut normların belli kişi ve durumlara uygulanmasıdır. Ancak yasama f. ve idari fonksiyonu birbirinden ayırt etmek sadece bu ölçüte göre geçerli olmaz. Zira, yasamanın bireysel nitelikli işlem ve faaliyetleri olduğu gibi, İdare de genel ve soyut norm koyma faaliyetlerinde bulunabilir.

Örneğin TBMM, sadece soyut norm koymaz. Özel af ilan etmek, hükümeti denetlemek, TBMM üyeliğinin düşmesine karar vermek gibi işlem ve faaliyetler genel ve soyut norm koyma faaliyetleri değildir. Ancak anayasa tarafından TBMM’ye verilen bu görevler, yasama fonksiyonuna dahildir.

Yine idare organları tarafından yapılan tüzükler ve yönetmelikler genel ve soyut normlar koyan işlemlerdir. Yani idare de salt bireysel işlemler yapmakla kalmaz.

Organik ölçüt: Dolayısıyla, yasama ve idari fonksiyonların ayırt edilmesinde maddi ölçüt tek başına yetersiz ve elverişsiz olmuştur. Dolayısıyla organik ölçütü kullanmak gerekir. Buna göre yasama organının Anayasanın kendisine verdiği görevleri yerine getirmek için yaptığı tüm işlem ve faaliyetleri yasama fonksiyonu içinde, idare organlarının yaptığı tüm faaliyetleri de idari fonksiyon içinde görmek ve bunun ötesinde söz konusu faaliyetlerin mahiyet ve niteliğine bakmamak gerekir.

Yasama organına verilen görev ve yetkiler:
‒ Hükümetin siyasal denetimini yapmak
‒ Kanun yapmak, değiştirmek ve kaldırmak
‒ Meclis kararları almak

Yasama fonksiyonu bu işlem ve faaliyetleri kapsadığından, bunun dışındaki Devlet faaliyetleri yargı fonksiyonuna dahil olmadıkları takdirde –büyük ölçüde- idari fonksiyona dahil olacaklardır.

 

B. YARGI FONKSİYONU – İDARE FONKSİYONU

Maddi anlamda yargı; hukuki uyuşmazlıkları ve hukuka aykırılık iddialarını çözümleyen ve karara bağlayan bir devlet fonksiyonudur. Bu anlamda yargı fonksiyonunun yerine getirilmesi için, hukuk düzeninin ihlal edildiğine dair bir iddia, bu iddianın gerçekliğinin tespiti ve hukuk düzenini yeniden tesis etmek için bir müeyyide uygulanması gerekir. Yargı fonksiyonu; iddia, tespit ve müeyyide olmak üzere üç aşamadan geçerek gerçekleşir.

Ancak, maddi ölçüt her zaman yargı fonksiyonunu idari fonksiyondan ayırt etmeye yetmez. İdare organları da hukuki uyuşmazlıkları ve hukuka aykırılık iddialarını çözümleyen ve karara bağlayan faaliyetlerde bulunabilirler. Örneğin; disiplin cezaları. Ancak idare organlarının hukuki uyuşmazlıkları çözümleme faaliyetleri, bu faaliyetlerin salt mahiyetlerine bakılarak yargı fonksiyonuna dahil faaliyetler olarak nitelendirilemez. Çünkü idare organları Anayasanın bağımsız mahkemelerde aradığı niteliklerin hiçbirine sahip olmadıkları gibi, çözdükleri uyuşmazlığın taraflarından bağımsız olma bir yana, bu tür uyuşmazlıkların taraflarından birini oluşturur.

Yargı fonksiyonu ile idari fonksiyonu ayırt etmede tek başına maddi ölçüt yeterli olmadığına göre burada da organik-şekli ölçüt kullanılmalıdır.

Organik anlamda yargı; bağımsız mahkemelerin hukuki uyuşmazlıkları ve hukuka aykırılık iddialarını tarafsız olarak çözme faaliyetleridir. Bağımsızlık ve tarafsızlık yargı fonksiyonunu yerine getirecek organın en temel nitelikleri olup, bağımsızlık ve tarafsızlığın sağlanması için özel usuller (=yargılama usulleri) öngörülmüştür. Yargı, hukuki uyuşmazlıkları ve hukuka aykırılık iddialarını kesin bir biçimde; yani aksinin artık iddia edilemeyeceği bir biçimde çözümleyen ve karara bağlayan bir devlet fonksiyonudur. Yani yargının hükümleri kesin hükümdür (=muhkem kaziye).

 

C. YÜRÜTME FONKSİYONU – İDARE FONKSİYONU

Bir görüşe göre, idari fonksiyon Devletin yasama ve yargı fonksiyonları dışında kalan fonksiyonu olarak anlaşılmaktadır. Bu görüş, yürütme fonksiyonu ve idari fonksiyon arasında
bir ayrım yapmamaktadır. Ancak Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu’nun salt siyasal nitelikli faaliyetleri vardır.

Örneğin Cumhurbaşkanının, TBMM seçimlerini yenilemesi, diğer ülkelerden gelen büyükelçilerin kabulü, uluslar arası ilişkilerde temsil işlemleri vs. Bakanlar Kurulunun kanun tasarısı hazırlaması, hükümet programının hazırlanması vs.
Şu halde, idari fonksiyon; yasama ve yargı fonksiyonları ve Yürütme organının salt siyasal nitelikli faaliyetleri dışında kalan kamusal faaliyetlerden oluşmaktadır.

Aradığınızı Aşağıdaki Arama Motoruna Yazabilirsiniz

%d blogcu bunu beğendi: