Tek Tarafa ve İki Tarafa Borç Yükleyen Sözleşmeler Nedir?
  1. Ana Sayfa
  2. Borçlar Hukuku (Genel)

Tek Tarafa ve İki Tarafa Borç Yükleyen Sözleşmeler Nedir?

Edim ilişkisine göre borç sözleşmesi türleri

1. Bir tarafa borç yükleyen sözleşmeler

Sözleşmenin kurulabilmesi içiniki tarafın karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamasında bulunması gerekir. Ancak, burada taraflardan yalnız biri borç altına girmekte, diğer tarafın yerine getireceği herhangi bir borcu bulunmamaktadır. O, sadece borç altına giren tarafın irade beyanını kabul etmekte ve böylece alacaklı sıfatını kazanmaktadır. Tek taraflı hukuki işlemlerle bunları karıştırmamak gerekir. Bağışlama taahhüdü, kefalet sözleşmesi, karşılıksız bir şey yapma/yapmama taahhüdünü içeren sözleşmeler tek tarafa borç yükleyen sözleşmelerdir. Karşılıksız alacağın devri, borcun ibrası, def’i dermeyanından feragat ve süre verme sözleşmeleri tek taraflı tasarruf sözleşmeleridir.

2. İki tarafa borç yükleyen sözleşmeler

Taraflardan her biri, diğer tarafın aynı zamanda hem alacaklısı, hem de borçlusudur.

a. Tam iki tarafa borç yükleyen sözleşmeler: Her iki taraf da birbirine karşı asli bir edim yüklenmektedir. Edimler arasında tam anlamıyla karşılıklılık ilişkisi vardır (gabin/aşırı sömürme ve
kelepçeleme sözleşmesi olmayacak). Bu tip sözleşmelerde edimler birbiriyle değiştirilmektedir. Bu
değişim ilişkisine synallagma denir. Satım, kira, hizmet ve eser sözleşmeleri örnekleridir. Edimler arasındaki karşılıklılık; genetik (doğuş yönünden) karşılıklılık, kondisyonel karşılıklılık ve fonksiyonel karşılıklılık olarak üçe ayrılır. Genetik (doğuş) karşılıklılık: Bir edimin doğuşu, diğer edim yükümlülüğünün doğuşuna bağlıdır.

Kondisyonel karşılıklılık: Edimlerin devamı yönünden bağlılık karşılıklılık söz konusudur. Edimlerden biri ortadan kalktığı zaman, diğer edim de ilke olarak ortadan kalkar. Fonksiyonel karşılıklılık: Her iki edimin asli ifaları yönünden birbirine bağlılıkları söz konusu olur.

b. Eksik iki tarafa borç yükleyen sözleşmeler: Bu tür sözleşmelerin farkı, tarafların yüklendikleri edimlerin birbiriyle değiştirilmesi amacını taşımamasıdır. Bu sözleşmeler de karşılıklı borç doğururlar. Ancak edimlerin değiştirilmesi yoktur. Edimler birbirine bağlı olmayıp, birbirinin sebep ve karşılığını teşkil etmezler. İvazsız vekâlet sözleşmesi, kullanım ödüncü sözleşmesi, saklama sözleşmesi, faizsiz ödünç sözleşmesi.

Eksik iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerde, önce taraflardan biri için karşılıksız bir asli edim borcu
doğar, sonra bu borç nedeniyle, fakat ondan bağımsız olarak diğer tarafın tali edim borcu doğar.
Taraflar, irade özerkliği gereğince eksik iki tarafa borç yükleyen sözleşmeyi, tamiki tarafa borç yükleyen sözleşme haline getirebilirler.

 

3. Çok taraflı sözleşmeler

Ortaklık sözleşmeleridir. Çok taraflı borç doğuran sözleşmelerdir, taraflardan her biri borç altına
girer. Ancak, bu sözleşmeler, karşılıklı borç doğuran sözleşmelerden değildir. Edimlerin birbiriyle değiştirilmesi, yani synallagma ilişkisi söz konusu olmaz.

Bu Yazıya Tepkiniz Ne Oldu?

Bültenimize Katılın

Hemen ücretsiz üye olun ve yeni güncellemelerden haberdar olan ilk kişi olun.

Yazar Hakkında