Kuruluşların Kuruluşu / İş Hukuku

Kuruluşların Kuruluşu

1. Kuruluş İlkeleri

a) İşkoluna Göre Sendikalaşma İlkesi:

Sendikalar kuruldukları işkolunda faaliyette bulunur. Dolayısıyla, meslek sendikacılığı veya işyeri sendikacılığı yapmak mümkün değildir. Hukukumuzda, işkoluna göre sendikalaşma ilkesi esastır. İşkoluna göre sendikalaşma ilkesine kamu işveren sendikaları açısından istisna getirilmiştir. Buna göre, kamu işveren sendikalarının, aynı işkolundaki kamu işverenleri tarafından kurulması ve faaliyette bulunması şartı aranmaz.

Bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de, asıl işin girdiği işkolundan sayılır. Bir işkoluna giren işler, işçi ve işveren konfederasyonlarının görüşü alınarak ve uluslararası normlar göz önünde bulundurularak Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir.

Bir işyerinin girdiği işkolunun tespiti Bakanlıkça yapılır. Bakanlık, tespit ile ilgili kararını Resmî Gazete’de yayımlar. Bu tespite karşı ilgililer, kararın yayımından itibaren 15 gün içinde dava açabilirler. Mahkeme 2 ay içinde kararını verir. Karar hakkında istinaf yoluna başvurulması hâlinde bölge adliye mahkemesi 2 ay içinde kararını verir. Bu karara karşı temyiz yoluna başvurulması halinde ise Yargıtay, uyuşmazlığı 2 ay içinde kesin olarak karara bağlar.

Yeni bir toplu iş sözleşmesi için yetki süreci başlamış ise işkolu değişikliği tespiti bir sonraki dönem için geçerli olur. İşkolu tespit talebi ve buna ilişkin açılan davalar, yetki işlemlerinde ve yetki tespit davalarında bekletici sebep sayılmaz. Ayrıca, işkolu değişikliği yürürlükteki toplu iş sözleşmesini etkilemez.

b) Serbest Kuruluş İlkesi:

Anayasa’ya göre, sendikalar ve üst kuruluşları önceden izin almaksızın kurulur. Kuruluşlar, kurucularının kuruluşun merkezinin bulunacağı ilin valiliğine dilekçelerine ekli olarak kuruluş tüzüğünü vermeleriyle tüzel kişilik kazanır. Dolayısıyla, sendikaların kurulabilmeleri için valiliklerin önincelemesine veya iznine gerek yoktur.

c) Kuruluş Çokluğu İlkesi:

Hukukumuzda, bir işkolunda birden çok sendikanın kurulabilmesinin önünde bir engel yoktur.

2. Kurucu Olabilme Koşulları

Kurucu olma şartları şunlardır:

 İşçi veya İşveren Niteliğine Sahip Olma:

İşçi sendikaları işçiler tarafından kurulur. Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’na göre, iş sözleşmesi dışında ücret karşılığı iş görmeyi taşıma, eser, vekalet, yayın, komisyon ve adi şirket sözleşmesine göre bağımsız olarak mesleki faaliyet olarak yürüten gerçek kişiler de işçi sayılır. Ayrıca, İş Kanunu’nun uygulama alanına girmeyen kişiler de Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu kapsamına girerler.

İşveren sendikaları ise işverenler tarafından kurulur. İşveren vekilleri işveren sayılırlar. Bu kanuna göre, işveren vekili, işveren adına işletmenin bütününü yöneten kişidir. Görüldüğü üzere, İş Kanunu’nda, işveren vekilliği sıfatının kazanılabilmesi için işletmenin bir kısmını dahi yönetiyor olmak yeterliyken, Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nda, işveren vekilliği sıfatı için işletmenin bütününü yönetiyor olma şartı aranmıştır. Örneğin, İş Kanunu’nda işveren vekili kabul edilen işletme müdürü, personel müdürü vb. kişiler, Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu bakımından işveren vekili olarak kabul edilmezler.

 Fiilen Çalışır Olma:

Sendika kurucusu olacak gerçek veya tüzel kişilerin fiilen çalışıyor olmaları şarttır.

 Fiil Ehliyetine Sahip Olma:

Sendika kurmak isteyen gerçek veya tüzel kişilerin fiil ehliyetine sahip olmaları şarttır. Bu bağlamda, sendikalar ancak 18 yaşını doldurmuş, ayırt etme gücüne sahip olan ve kısıtlı olmayan kişiler tarafından kurulabilir.

 Belirli Suçlardan Hüküm Giymemiş Olma:

Zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık suçlarından birinden mahkumiyeti bulunanlar sendika kurucusu olamazlar. Fakat, bu suçlardan yargılanıyor olmak, sendika kuruculuğuna engel değildir.

3. Kurucu Sayısı

İşçi sendikasının kurulabilmesi için en az 7 işçinin; işveren sendikasının kurulabilmesi için de en az 7 işverenin bir araya gelmesi gerekir. Konfederasyon kurulabilmesi için ise değişik işkollarında en az 5 sendikanın bir araya gelmesi gerekir. Konfederasyon kurmak için bir araya gelecek sendikaların değişik iş kollarında olması gerekir. Aynı işkolunda faaliyet gösteren sendikaların bir araya gelerek konfederasyon kurması mümkün değildir. Ayrıca, 35 işçi veya işverenin sendika kurmaksızın bir araya gelerek konfederasyon kurmaları mümkün değildir.

4. Kuruluş Usulü

Kuruluş (sendika veya konfederasyon) kurulabilmesi için öncelikle tüzüğün hazırlanması gerekir. Sendika ve konfederasyonların tüzükleri, Cumhuriyetin temel niteliklerine ve demokrasi esaslarına aykırı olamaz. Kuruluş tüzüğünün yazılı olması gerekir. Kanunda aksine hüküm olmadığı için buradaki yazılı şekli adi (basit) yazılı şekil olarak anlamak gerekir.

Kuruluşlar, kurucularının kuruluşun merkezinin bulunacağı ilin valiliğine dilekçelerine ekli olarak kuruluş tüzüğünü vermeleriyle tüzel kişilik kazanır. Sendikalar için kurucuların kurucu olabilme şartlarına sahip olduklarını ifade eden yazılı beyanları; üst kuruluşlar için ilgili kuruluşların genel kurul kararları dilekçeye eklenir. Vali, tüzük ve kurucuların listesini 15 gün içerisinde Bakanlığa gönderir. Bakanlık; kuruluşun adını, merkezini ve tüzüğünü 15 gün içinde resmi internet sitesinde ilan eder. Tüzük değişiklikleri de aynı şekilde ilan edilir.

Tüzüğün veya gerekli belgelerin içerdikleri bilgilerin kanuna aykırılığının tespit edilmesi ya da kuruluş şartlarının sağlanmadığının anlaşılması halinde ilgili valilik, kanuna aykırılık veya eksikliklerin 1 ay içinde giderilmesini ister. Bu süre içinde kanuna aykırılığın veya eksikliğin giderilmemesi halinde, Bakanlığın veya ilgili valiliğin başvurusu üzerine mahkeme, gerekli gördüğü takdirde kurucuları da dinleyerek 3 işgünü içinde kuruluşun faaliyetinin durdurulmasına karar verebilir. Mahkeme kanuna aykırılığın veya eksikliğin giderilmesi için 60 günü aşmayan bir süre verir. Tüzük ve belgelerin kanuna uygun hale getirilmesi üzerine mahkeme durdurma kararını kaldırır. Verilen süre sonunda tüzük ve belgelerin kanuna uygun hale getirilmemesi halinde ise mahkeme kuruluşun kapatılmasına karar verir.

Ragıp Karakuş, “İş Hukuku Ders Notu”, s. 117-119, www.ragipkarakus.com (19.09.2021).

Aradığınızı Aşağıdaki Arama Motoruna Yazabilirsiniz

%d blogcu bunu beğendi: