İdari Yargılama Hukukunun Özellikleri
  1. Ana Sayfa
  2. İdari Yargılama Hukuku

İdari Yargılama Hukukunun Özellikleri

İDARİ YARGILAMA HUKUKUNUN ÖZELLİKLERİ

İdari yargılama hukukunun temel özellikleri şu şekilde sayılabilir:

Genel Görev İlkesi Esastır: İdari uyuşmazlıklar, kural olarak idari yargıda çözümlenir. idari uyuşmazlıklarda, bir yasal düzenleme ile diğer yargı kolları açık bir yasal düzenleme ilegörevli kılınmadıkça, idari yargı mercileri görevlidir.

Resen Araştırma ve İnceleme İlkesi Esastır: İdari yargılama hukukunda resen araştırma ve inceleme ilkesi esastır. İdari Yargılama Usulü Kanunu’na göre, Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemeleri, bakmakta oldukları davalara ait her türlü incelemeyi talep bulunmasa bile kendiliğinden yapar. Mahkemeler belirlenen süre içinde lüzum gördükleri evrakın gönderilmesini ve her türlü bilgilerin verilmesini taraflardan ve ilgili diğer yerlerden isteyebilirler (İYUK m. 20/1).

İddia ve Savunmanın Genişletilmesi ve Değiştirilmesi Yasaktır: İdari yargılama hu-kukunda her ne kadar resen araştırma ve inceleme ilkesi geçerli olsa da, tarafların iddia ve savunmalarını genişletmeleri ve değiştirmeleri yasaktır: Taraflar, sürenin geçmesinden sonra verecekleri savunmalara veya ikinci dilekçelere dayanarak hak iddia edemezler (İYUK m. 16/4). Bu durum, re’sen araştırma ve inceleme ilkesinin bir istisnasıdır.
Kanun koyucu, 2013 yılında, tam yargı davaları bakımından “ıslah” müessesesini kabul etmiştir (İYUK m. 16/4). Bu düzenleme ile kanun koyucu, iddia ve savunmanın genişletilmesi ve değiştirilmesi yasağına bir istisna getirmiştir. Islah konusu, ileride ayrı bir başlık altında detaylıca ele alınacaktır.

Yazılılık İlkesi Esastır: İdari yargılama hukukunda yazılılık ilkesi esastır. İdari Yargılama Usulü Kanunu’na göre, Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinde yazılı yargılama usulü uygulanır ve inceleme evrak üzerinde yapılır (İYUK m. 1/2). İdari yargıda tanık, ikrar ve yemin delilleri bulunmamaktadır.
Fakat, sözlü yargılama usulü tamamen yok sayılmış değildir: Danıştay ile idare ve vergi mahkemelerinde açılan aşağıdaki davalarda taraflardan birinin isteği üzerine duruşma yapılması zorunludur (İYUK m. 17/1):

  • İptal davalarında,
  • 57.000 TL’yi aşan*(tutar her yıl değişmekte) tam yargı davalarında,
  • Tarh edilen vergi, resim ve harçlarla benzeri mali yükümler ve bunların zam ve ce-zaları toplamı 57.000 TL’yi aşan vergi davalarında.

Belirtilen bu davalarda taraflardan birinin istemde bulunması halinde duruşma yapılması hususunda mahkemenin takdir yetkisi yoktur. Fakat, temyiz ve istinaflarda duruşma yapılması tarafların istemine ve Danıştay veya ilgili bölge idare mahkemesi kararına bağlıdır (m. 17/2)6. Dolayısıyla temyiz ve istinafta duruşma yapılması Danıştay veya ilgili bölge idare mahkemesinin takdirindedir.

Yargılama Basit ve Az Masraflıdır: İdari yargılama hukukunda yazılı yargılama usulünün uygulanması, incelemenin evrak üzerinden yapılması ve resen araştırma ve inceleme ilkesinin geçerli olması sayesinde yargılama daha kolay ve çok masraf gerektirmeyecek şekilde yapılmaktadır. Örneğin, az sayıda duruşma yapılması, tanık dinlenmemesi, keşif ve bilirkişilik yollarına adli yargıya nazaran daha az başvurulması, yargılamanın az masrafla yapılmasını sağlamaktadır.

Üç Dereceli Yargılama Sistemi Uygulanmaktadır: İdari yargılama hukukunda, üçlü derece sistemi uygulanmaktadır. İlk derece yargılaması idare ve vergi mahkemeleri tarafından, ikinci derece olarak istinaf yargılaması bölge idare mahkemeleri tarafından, üçüncü derece olarak temyiz yargılaması ise Danıştay tarafından yapılmaktadır. Fakat, üçüncü derece yargılama (temyiz) mercii olan Danıştay, bazı uyuşmazlıklarda ilk derece mahkemesi olarak da görev yapmaktadır.

Savcılık Kurumu Bulunmaktadır: Savcılık kurumu, adli yargıdaki görev ve işlevleri haiz olmasa da, idari yargılama hukukunda da vardır. Fakat savcılık kurumu idari yargıda sadece Danıştayda bulunmaktadır. Bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemelerinde savcılık yapılanması yoktur. Sayıştay da da savcılık kurumu vardır.

Ragıp Karakuş, “İdari Yargılama Hukuku Ders Notu”, s. 7-8, www.ragipkarakus.com 

Bu Yazıya Tepkiniz Ne Oldu?

Bültenimize Katılın

Hemen ücretsiz üye olun ve yeni güncellemelerden haberdar olan ilk kişi olun.

Yazar Hakkında