Hukukta Kaç Tür İşlem Vardır? / Hukuki İşlem Türleri
  1. Ana Sayfa
  2. Ders Özetleri

Hukukta Kaç Tür İşlem Vardır? / Hukuki İşlem Türleri

HUKUKİ İŞLEM TÜRLERİ

1) Gerekli İrade Beyanı Adedi Açısından

  • Tek Taraflı Hukuki İşlemler
  • Çok Taraflı Hukuki İşlemler

2) Malvarlığına Yaptıkları Etki Bakımından

  • Borçlandırıcı İşlemler
  • Tasarrufî İşlemler

3) Hükmün İfade Edeceği An Bakımından

  • Sağlararası Hukuki İşlemler
  • Ölüme Bağlı Hukuki İşlemler

4) Maddi Karşılığı Olup Olmamasına Göre

  • İvazlı İşlemler
  • İvazsız İşlemler

5) Sebebe Bağlı Olup Olmamasına Göre

  • Sebebe Bağlı Hukuki İşlemler
  • Sebebe Bağlı Olmayan Hukuki İşlemler

 

1. Gerekli İrade Beyanı Adedi Açısından

a) Tek Taraflı Hukuki İşlemler: İstenen hukuki sonucun doğması için bir kişinin iradesini açıklaması yeterliyse tek taraflı hukuki işlemdir.

 Örnek:

  • Vasiyetname
  • Sözleşmenin Fesih
  • Takas Beyanı
  • Mirasın Reddi

b) Çok Taraflı Hukuki İşlemler: Birden çok kişinin irade beyanı ile gerçekleşebilen hukuksal işlemlerdir. 2’ye ayrılır:

Sözleşmeler(Akit-Mukavele): İki tarafın karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamasında bulunmalarıyla sözleşme meydana gelir. Sözleşmeler borç altına giren taraf sayısına göre ikiye ayrılır.

i. Tek Tarafa Borç Yükleyen Sözleşmeler:

Bağışlama, kefalet.

ii. İki Tarafa Borç Yükleyen Sözleşmeler:

Kendi içinde ikiye ayrılır:

1-)Tam İki Tarafa Borç Yükleyen

Sözleşmeler: Bu sözleşmelerde taraflardan her ikisi de her zaman borç altına girmektedir. Edimler karşılıklı olarak değiştirilmektedir. Örneğin satım, kira, hizmet, istisna sözleşmeleri.

2-)Eksik İki Tarafa Borç Yükleyen

Sözleşmeler: Bu tür sözleşmelerde, tarafların yüklendikleri edimler birbirleriyle değiştirilme amacı gütmemektedirler. Edimler birbirine bağlı olmayıp, birbirinin sebep ve karşılığını oluşturmazlar. Ör. Karz (tüketim ödüncü), ariyet (kullanma ödüncü), vedia (emanet), ivazsız vekalet sözleşmesi. Eksik iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerde, önce taraflardan biri için karşılıksız bir asli edim yükümü doğar. Sonra bu borç sebebiyle fakat ondan bağımsız olarak diğer tarafın tali edim yükümü doğar.

NOT: Hazırlar arasında yapılan bir sözleşme kabulün açıklandığı anda kurulmuş olur ve kural olarak o anda da hükümlerini doğurmaya başlar. Hazır olmayanlar arasında yapılan bir sözleşme ise kabul haberinin icapçıya ulaştığı anda kurulmuş olur fakat hükümlerini kabul haberinin gönderildiği andan itibaren doğurmaya başlar

Karar: Ortak bir işte ve kanunun açıkça öngördüğü hallerde birden çok kişinin vardığı ortak çözümdür. Kararlarda iradeler aynı yöndedir. Fakat karşılıklı değildir.

2. Malvarlığına Yaptıkları Etki Bakımından

a) Borçlandırıcı(Taahhütlü) İşlem:

Borçlandırıcı işlem, bir hakka doğrudan doğruya etkide bulunmayan, sadece malvarlığının pasifini arttıran işlemlerdir. Kısaca borçlandırıcı işlemler, işlemi yapanı borç altına sokan işlemlerdir.

b) Tasarruf İşlemi: Tasarruf işlemleri, bir hakka doğrudan doğruya etki eden, yani onu devreden, değiştiren veya sona erdiren işlemlerdir.

Borçlandırıcı ve Tasarruf İşlemi Örneği:

Örneğin satış sözleşmesi bir borçlandırıcı işlemidir. Satım sözleşmesi ile satıcının satım konusu malın mülkiyetini devir borcu, alıcının ise satım bedelini ödeme borcu doğar. Bu sözleşmeden doğan mülkiyetin geçirilmesi ve satış bedelinin ödenmesi borçlarının yerine getirilmesi ise birer tasarruf işlemidir.

3. Hükmün İfade Edeceği An Bakımından

a) Sağlar Arası Hukuki İşlemler: Sonuçlarını işlemi yapan kişi veya kişilerin sağlığında doğuran işlemlerdir. Örneğin satım, kira, takas, fesih vs.

b) Ölüme Bağlı Hukuki İşlemler: Sonuçlarını işlemi yapan kişinin ölümüyle doğuran işlemlerdir. Örneğin vasiyetname, miras sözleşmesi.

4. Maddi Karşılığı Olup Olmamasına Göre

a) İvazlı İşlemler: Taraflardan birinin edimine karşılık olarak, diğer taraf da bir yük altına girdiği takdirde ivazlı (karşılıklı) işlem mevcuttur. Diğer bir ifadeyle, bu tür işlemlerde tarafların karşılıklı yükümlülükleri söz konusudur. Örneğin alım-satım sözleşmelerinde satıcının malı teslim etme, alıcının ise mal bedelini ödeme yükümlülüğü bulunmaktadır.

b) İvazsız İşlemler: Bu tür işlemlerde karşı edim yoktur. Başka bir deyişle, taraflardan birisi yükümlülük altına girmesine rağmen diğer tarafın bir yükümlülüğü söz konusu değildir. Örneğin bağışlama sözleşmesinde, bir taraf hiçbir yükümlülük altına girmeksizin diğer taraf bağışlanan malın mülkiyetini kazanmaktadır.

5. Sebebe Bağlı Olup Olmamasına Göre

  • Sebep yapılan hukuki işlemin haklılığını ispata yarayan bir araçtır. Tasarruf işlemlerinin hukuki sebebi onların yapılmasına sebep olan borçlandırıcı işlemdir. Satım sözleşmesi, bir malın karşı tarafa tesliminin ve ödenen bedelin hukuki sebebini oluşturur. Yani ödeme ve teslim sebepsiz yere yapılmamıştır. Satım sözleşmesinde bir sakatlık, geçersizlik meydana gelirse tasarruf işlemi de aynı kadere tabi olur, o da sakat veya geçersiz olur.
  • Bütün tasarruf işlemleri bir hukuki sebebe, yani borçlandırıcı işleme bağlı olmak zorunda değildir. Tasarruf işleminin geçerli şekilde yapılabilmesi için bir borçlandırıcı işlemin varlığına gerek duyulmuyorsa bu işlemlere soyut (illî) işlemler denilir. Bir borçlandırıcı işlem varsa bile, bu borçlandırıcı işlemin sakatlığı veya geçersizliği tasarruf işlemini etkilemez.
  • Soyut olmayan yani somut, sebebe bağlı hukuki işlemler ise ilk başta sözleştiğimiz gibi borçlandırıcı işleme bağlıdırlar.
  • Hukukumuzda, temel kural sebebe bağlılıktır. Alacağın temliki ile taşınır mülkiyetinin sebebe bağlı olup olmadığı tartışmalıdır.
  • Taşınmaz mülkiyeti ise sebebe bağlıdır.

Bu Yazıya Tepkiniz Ne Oldu?

Bültenimize Katılın

Hemen ücretsiz üye olun ve yeni güncellemelerden haberdar olan ilk kişi olun.

Yazar Hakkında