ÇATIŞMANIN VE UYUŞMAZLIĞIN ANALİZİ, POZİSYONLAR VE İHTİYAÇLAR ARASINDAKİ FARKLILIKLAR
  1. Ana Sayfa
  2. Arabuluculuk

ÇATIŞMANIN VE UYUŞMAZLIĞIN ANALİZİ, POZİSYONLAR VE İHTİYAÇLAR ARASINDAKİ FARKLILIKLAR

ÇATIŞMANIN VE UYUŞMAZLIĞIN ANALİZİ, POZİSYONLAR VE İHTİYAÇLAR ARASINDAKİ FARKLILIKLAR

Pozisyon ve menfaat kavramları, uyuşmazlık çözümü konusunda çok önemli yere sahiptir. Genellikle her iki tarafın da kazanmasını esas alan ve çatışma çözüm sürecinin temelini oluşturan kazan-kazan yaklaşımının altında, esas itibarıyla ihtiyaçlar, menfaatler bulunmaktadır. Uyuşmazlıkta sadece bir tarafın kazanabileceğini öngören ve bu nedenle kendi payını artırmayı esas alan kazan-kaybet yaklaşımının altında ise genellikle pozisyonlar yatmaktadır. Doğal olarak çatışmanın kazan-kaybet yaklaşımında daha yoğun ve zarar verici olacağı beklenmelidir. Çatışma, kazan-kazan yaklaşımında da vardır ancak buradaki çatışmanın, ortak bir yol bulma ve problemi çözme üzerine yoğunlaşmış olumlu bir çatışma olduğu unutulmamalıdır.

Pozisyonlar; masada ne istendiği hakkındaki söylemler ve bir tarafın masadaki istekleridir. Tarafların sosyal statüsü, cinsiyeti, yaşı, ekonomik durumu, etnik kökeni, dinî inancı vb. özellikleri veya içerisinde yer aldıkları eşitsiz koşullar, öğrenilmiş toplumsal cinsiyet rolleriyle bütünleşerek kişinin çatışmaya nasıl yaklaşacağını ve masadaki isteklerini belirleyebilir (Birkhoff, 2015). Menfaat-ihtiyaç ise o tarafın gerçekte neye ihtiyaç duyduğu ile ilgilidir, yani öncelikli / gerçek ihtiyacını tatmin eden hususlardır. Pozisyonlar ve ihtiyaçlar her zaman birbiriyle uyumlu olmayabilir ve doğal olarak bu uyumsuzluk çatışmanın hem tırmanmasına neden olacaktır hem de sağlıklı bir sonuca ulaşmayı geciktirecektir.

Bir uyuşmazlık, ancak tarafların ihtiyaçları açısından ortak menfaati sağlandığında çözülebilir. Ortak menfaatin sağlanması için, her iki tarafın da menfaatlerinin tesis edilmesi gerekmektedir. Tarafların menfaatlerinin sağlanması ise pozisyonlarının veya ihtiyaçlarının tatmin edilmesi ile mümkündür. Ancak, ihtiyaçlar pozisyonlara kıyasla daha somuttur bu nedenle pozisyonlara odaklanmak, pek üretken değildir, çok zaman alır, daha az tatmin sağlar ve menfaati ihmal edebilir. Onun yerine ihtiyaçlar üzerine odaklanmak ve karşılıklılık sağlanarak uyuşmazlığı çözmek, çok daha önemlidir.

Müzakeredeki taraflar bazen gerçek ihtiyacını bilemeyebilir. Arabulucunun yapması gereken hususlardan birisi, tarafların ihtiyaçlarını belirlemek ve bunları öncelik sırasına koyarak masaya gelinmesini sağlamaktır. Bazen, pozisyon ile ihtiyaçlar birbirine karıştırılabilir. Pozisyon altındaki menfaati bulmak için müzakereciler ve arabulucu tarafından sorulacak soru, “Bu şey ne amaca hizmet ediyor?” sorusudur.

Pozisyonlara bağlı kalmak, menfaat sağlayabildiği bazen pozisyonunu savunmak, menfaatleri engelleyebilir. Ancak unutulmamalıdır ki, pozisyonlar da önemlidir ve bazı durumlarda pozisyonlar ve menfaatler örtüşebilir. Pozisyonlar ve ihtiyaçlar söz konusu olduğunda, dört farklı durum ortaya çıkabilir:

  • İki taraf da “pozisyonel” müzakerecidir. Bu durum çatışmanın yoğun olarak yaşanma potansiyelinin bulunduğu en zor durumdur, tarafların ihtiyaçlarına vurgu yapılmalıdır.
  • İki taraf da “ihtiyaç” temelli müzakerecidir. Bu uyuşmazlık, rastlanabilecek en kolay durumdur ve karşılıklı olarak tarafların ihtiyaçları arasındaki değişimler sağlanmalıdır.
  • Bir taraf “pozisyoncu” diğer taraf “menfaatçi” olduğu durumda, ihtiyaçlar üzerine odaklanılmalıdır.
  • İki taraf da “karışık” durumdadır; yani her iki tarafın da hem ihtiyaçları ve hem de pozisyonları masaya Bu durumda, pozisyonlardan ziyade ihtiyaçlara vurgu yapılmalıdır.

 

Pozisyon ile İhtiyaçlar arasındaki ilişkiyi “buzdağı metaforu” ile ele alarak, pozisyonlar ile ihtiyaçlar arasındaki ilişkiyi daha kolay açıklayabiliriz. Bilindiği üzere, buzdağının küçük kısmı su yüzeyinin üstünde ve kolaylıkla görülebilirken, daha büyük kısmı ise su yüzeyinin altındadır ve kolaylıkla tespit edilip görülememektedir. İşte çatışmada tarafların masada ne istediklerine dair ortaya koydukları ilk hususlar olan “pozisyonları”, buzdağının su yüzeyinin üstündeki kolay belli olan kısmıdır. Oysa bu pozisyonların altında asıl yapıyı oluşturan ve çatışmalara da ana yönü veren “ihtiyaçlar” yatmaktadır. Çatışma tarafları buzdağının altındaki büyük ve temel yapıyı yani ihtiyaçları anlamaya çalışmalıdırlar.

ARABULUCULUK ÇALIŞMA ODASI İÇİN TIKLAYINIZ.

Bu Yazıya Tepkiniz Ne Oldu?

Bültenimize Katılın

Hemen ücretsiz üye olun ve yeni güncellemelerden haberdar olan ilk kişi olun.

Yazar Hakkında