İdarenin Yargısal Denetiminde Sistemler
  1. Ana Sayfa
  2. İdari Yargılama Hukuku

İdarenin Yargısal Denetiminde Sistemler

İDARENİN YARGISAL DENETİMİNDE SİSTEMLER

A. Yargı Birliği Sistemi

Yargı birliği sisteminde adli yargı düzeninden ayrı bir idari yargı düzeni ve adli mahkemelerden ayrı idari mahkemeler yoktur. Bu sistemde, kişilerle idare arasında meydana gelen uyuşmazlıklar, adli yargıda çözümlenir. Başka bir ifadeyle, idarenin faaliyetlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, tıpkı gerçek kişiler arasında meydana gelen uyuşmazlıklar gibi, genel mahkemeler olan adli mahkemelerde çözülür. Bu anlamda, bu sistemde mahkemeler önünde idare ve kişiler aynı düzeyde kabul edilirler ve her ikisine de ortak hukuk kuralları (common law) uygulanır. Hukukun ve yargının tekliği ilkesine dayanan yargı birliği sistemi, yaygın olarak İngiltere, ABD ve Kanada gibi Anglo-Sakson ülkelerinde uygulanır. Bu sebeple bu sisteme “Anglo-Sakson sistemi” de denir.

B. Yargı Ayrılığı Sistemi (İdari Rejim)

a) Genel Olarak: İdari rejim olarak da adlandırılan yargı ayrılığı sistemi, idarenin kuruluşu ve etkinlikleri için idare hukuku adı altında ayrı bir hukuk dalının; idarenin idare hukuku kapsamına giren etkinliklerinden doğan uyuşmazlıklar içinse idari yargı olarak adlandırılan ve kendine özgü kurallarıyla yöntemleri bulunan ayrı bir yargı kolunun geliştiği sistemdir. Bu sistemin uygulandığı ülkelerde, idare hukukunun uygulamasından doğan uyuşmazlıklar, adli mahkemelerin dışında teşkilatlanmış olan idari mahkemelerde çözümlenip karara bağlanır. Fransa başta olmak üzere Almanya, İtalya ve Hollanda gibi Kara Avrupası ülkelerinde uygulanan bu sisteme bu sebeple “Kara Avrupası sistemi” de denir. Ülkemizde uygulanan sistem de yargı ayrılığı sistemidir.

b) Özellikleri: Yargı ayrılığı sisteminin özelliklerini şu şekilde belirtebiliriz:

▶ İdare, re’sen icra yetkisine sahiptir. İdare, kamu gücüne ve ayrıcalıklarına dayanarak tek taraflı işlem tesis ederek gerektiğinde bu işlemleri zorla kendisi yerine getirebilir.
▶ İdare, yargı denetimine tabidir. Elbette ki idare, kamu gücü ve ayrıcalıklarına dayanarak işlemleri keyfi veya hukuka aykırı olarak tesis edemez. İdarenin keyfiliğinin ve hukuka aykırı hareket etmesinin önüne geçmek için de yargı denetiminin varlığı gerekir.
▶ İdarenin faaliyetlerinden doğan uyuşmazlıkların çözümü için adli yargı mercilerinden ayrı olarak idari yargı mercilerinin bulunması da idari rejimin özelliklerindendir.
Son olarak, bu sistemde adli yargı ve idari yargı olarak iki farklı yargı düzeni bulunduğu için, bu iki düzen arasındaki uyuşmazlıkların çözümü için bir uyuşmazlık mahkemesinin varlığı da önemlidir. Nitekim ülkemizde de 1945 yılında adli yargı mercileri ile idari yargı mercileri arasındaki uyuşmazlıkları kesin olarak karara bağlamak üzere Uyuşmazlık Mahkemesi kurulmuştur.

Bu Yazıya Tepkiniz Ne Oldu?

Bültenimize Katılın

Hemen ücretsiz üye olun ve yeni güncellemelerden haberdar olan ilk kişi olun.

Yazar Hakkında